kulture

Historia e statujës së vogël prej ari të Budës nis më shumë se 200 vjet më parë, kur një argjendar e skaliti atë për oborrin e mbretit kamboxhian. Dhe përfundon në 2018-n, kur István Zelnik, ish-diplomat hungarez me pasion për antikuaret, e nxjerr atë në shitje në një faqe ankandi online.

Pastaj, si shumë copëza të tjera të artit dhe trashëgimisë nga vendet me të ardhura më të ulëta si Kamboxhia, Buda – në fronin e argjendtë – zhduket në tregun e zi. Qeveria kamboxhiane thotë se statuja, dhe qindra antika si ajo, nuk duhet të ishin shitur kurrë.

Një strukturë 1900-vjeçare në Anglinë veriore njihet si një nga reliket e ruajtura më më mirë të  Perandorisë Romake. Por ajo që pak njerëz dinë është historia e saj e lidhur me “historinë queer” të Anglisë.

English Heritage thotë se ka prova që perandori Hadrian ka pasur disa marrëdhënie homoseksuale ndërsa ishte ende i martuar me gruan e tij Sabina, gjë që është arritur të dokumentohet plotësisht vitet e fundit.

Ndërsa endesh mes rafteve të një biblioteke ose librarie në kërkim të aventurave të Gregor Samsas ose Raskolnikovit, mund të gjendesh përballë një dileme të pamundur. Cilin version të “Metamorfozës” ose ”Krim dhe ndëshkim” duhet të zgjidhni? Sepse në një bibliotekë apo librari të pasur, mund të gjesh më shumë se dhjetë përkthime të ndryshme në anglisht të këtyre dy klasikëve të letërsisë.

Jetojmë në një kohë, ku teknologjia na mundëson të përmbytemi me të dhëna të shumëllojshme, që nga kohë pothuajse të harruara e deri në përditshmëritë tona, nga çdo skaj i botës së njohur dhe të ndërlidhur. Kjo vlen edhe për poezitë.

“Tremble informon nga burime konfidenciale se Kahlil Gibran, një i huaj sirian me një studio arti në katin e tretë në West 10th Street, Manhattan, ka në zotërim një sasi të konsiderueshme materialesh propagandistike pacifiste dhe bolshevike. Tremble sugjeron se një kontroll i banesës së subjektit në fjalë mund të jetë i dobishëm." Me këto fjalë, më 12 gusht 1918, Edgar B. Speer, agjent special i BOI (Byroja e Hetimit) - bërthama origjinale e FBI (Byroja Federale e Hetimit) - ua kaloi këtë raportim kolegëve të tij në Nju-Jork.

Iannis Xenakis është nderuar në Greqi me një ekspozitë në Muzeun Kombëtar të Artit Bashkëkohor në Athinë. Xenakis është cilësuar si themeluesi i muzikës elektronike, një njeri me talent të shumanshëm, që theu kufijtë e zërit, duke përdorur formula matematikore.

Xenakis është ndarë nga jeta 20 vjet më parë, në Paris, vendi në të cilin ai u arratis pasi i mbijetoi me vështirësi një predhe tanku britanik në përleshjet që i paraprinë luftës brutale civile të Greqisë.

Një dialekt i ri i veçantë është shfaqur në disa zona të Majamit kohët e fundit, si rezultat i ndërthurjes kulturore midis folësve të spanjishtes dhe atyre të anglishtes.

Gjuha e re është një dialekt i anglishtes me ndikim spanjoll që flitet në Floridën jugore, një variant që ka ardhur si rezultat i emigrimit prej dekadash të banorëve nga vendet spanjolle-folëse, veçanërisht Kuba që nga fundi i revolucionit në 1959.

Burime të pashfrytëzuara më parë sjellin prova të reja mbi origjinën e hugarezëve. Instituti i Kërkimeve Hungareze bëri të ditur se viti që u mbyll ka sjellë rezultate të jashtëzakonshme, sidomos në fushat e filologjisë klasike dhe arkeogjenetikës.

Romani që fitoi çmimin më prestigjioz letrar së fundmi në Japoni ka dorën e inteligjencës artificiale. Autorja Rie Kudan ka pranuar se ka përdorur ChatGPT gjatë shkrimit të romanit, madje ajo e ndihmoi të zhbllokonte potencialin e saj.

Romani "Tokyo-to Dojo-to" u vlerësua me Akutagawa, çmimi më i madh i letërsisë në Japoni.

Sigrit Nunez është fituese e National Book Award në SHBA për vitin 2018, me librin “The friend”. Ajo e shkroi relativisht vonë librin e saj, edhe pse në botën e letrave u fut që në mes të viteve ’70. Puna si asistentredaktore në The New York Review of Books, krah emrave të njohur, mes të cilëve edhe Susan Sontag, e bëri atë të kërkonte më shumë. Ajo ka dhënë leksione në universitete të nivelit të lartë në SHBA, përfshirë Columbia dhe Princeton.

Nunez ka pikëpamje të forta për politizimin në rritje të fiksionit bashkëkohor. Është një prirje, të cilën thotë se e ka hasur shpesh.