Ndërtimi i një Komuniteti të Azi-Paqësorit

Në datat 18-19 nëntor 2026, në Shenzhen të Kinës u mbajt Samiti i vendeve të Azi-Paqësorit, ku ra në sy pjesëmarrja e krerëve të SHBA, Rusisë dhe Kinës. Më poshtë sjellim deklaratën përmbyllëse të Samitit që shënon një moment me rëndësi në dialogun e nivelit të lartë në botën e sotme.
***
Ne, Liderët Ekonomikë të APEC-ut, të mbledhur në Shenzhen, Kinë, më 18–19 nëntor 2026. Dekada pas themelimit të APEC-ut, përpjekjet tona të vazhdueshme kanë ndihmuar që rajoni ynë të bëhet një motor kyç i rritjes globale dhe një kampion i bashkëpunimit ekonomik rajonal. Nën temën “Ndërtimi i një Komuniteti të Azi-Paqësorit për të Përparuar Bashkë”, kemi ndërtuar mbi punën tonë gjatë vitit me prioritetet e APEC 2026 të Kinës “Hapje, Inovacion, Bashkëpunim”, dhe kemi avancuar objektivat tona të përbashkëta drejt realizimit të një komuniteti të Azi-Paqësorit të hapur, dinamik, elastik dhe paqësor, të udhëhequr nga Vizioni Putrajaya 2040.
Bota sot po ndryshon me shpejtësi, me mundësi të reja që shfaqen krahas sfidave komplekse. Zbulimet teknologjike po kontribuojnë në rritjen ekonomike, elasticitetin dhe dinamizmin e rajonit tonë. Ne përpiqemi të punojmë bashkë për të ruajtur stabilitetin makroekonomik, për të nxitur produktivitetin dhe dinamizmin, dhe për të rritur zhvillimin ekonomik në dobi të gjithë njerëzve tanë.
APEC prej kohësh ka qenë në ballë të bashkëpunimit ekonomik rajonal dhe roli i tij i qëndrueshëm mbetet i rëndësishëm në kontekstin aktual ekonomik. Ne riafirmojmë angazhimin tonë ndaj APEC-ut si forumi kryesor për bashkëpunim ekonomik rajonal, i udhëhequr nga parimet e tij vullnetare, jo-detyruese dhe ndërtuese të konsensusit, dhe ndaj bërjes së APEC-ut një inkubator idesh më modern, më efikas dhe më efektiv.
Tregtia dhe Investimet
Theksojmë se mbështetja e përpjekjeve për përmirësimin e mjedisit të tregtisë dhe investimeve është e rëndësishme për rajonin tonë. Riafirmojmë angazhimet tona për forcimin e elasticitetit të zinxhirëve të furnizimit dhe thellimin e bashkëpunimit ekonomik rajonal, me qëllim ndërtimin e ekonomive të qëndrueshme dhe elastike, duke kontribuar në rritjen e vazhdueshme ekonomike dhe prosperitetin e rajonit tonë.
Do të vazhdojmë avancimin e integrimit ekonomik në rajonin e Azi-Paqësorit në një mënyrë të nxitur nga tregu, përfshirë përmes punës mbi axhendën e Zonës së Tregtisë së Lirë të Azi-Paqësorit (FTAAP). Pranojmë se axhenda e FTAAP luan një rol të rëndësishëm në ndërtimin e kapacitetit të ekonomive për të marrë pjesë në nisma rajonale të standardit të lartë dhe gjithëpërfshirëse.
Pranojmë rolin e rëndësishëm të digjitalizimit si nxitës i inovacionit, produktivitetit dhe rritjes ekonomike në të gjithë rajonin, si dhe dobinë e tij në lehtësimin e tregtisë. Në këtë kontekst, mirëpresim Kuadrin e Bashkëpunimit të APEC për Digjitalizimin e Tregtisë (2027–2030) për të udhëhequr përpjekjet tona për nxitjen e një mjedisi mbështetës politikash, forcimin e shkëmbimit të politikave dhe promovimin e përdorimit të teknologjive digjitale për digjitalizimin e tregtisë. Do të vazhdojmë të lehtësojmë tregtinë, përfshirë përmes masave për avancimin e tregtisë pa letra dhe e-tregtisë ndërkufitare. Jemi gjithashtu të angazhuar të shfrytëzojmë përfitimet e teknologjive të reja për tregtinë.
Duke njohur kontributin e sektorit të shërbimeve në rritjen ekonomike dhe krijimin e vendeve të punës, si dhe rolin në zgjerim të shërbimeve të ofruara në mënyrë digjitale, do të vazhdojmë të rrisim konkurrueshmërinë e ekonomive të APEC-ut në këtë sektor. Vëmë re ndikimet e sfidave mjedisore dhe të lidhura me to dhe inkurajojmë ekonomitë e APEC-ut të shqyrtojnë se si ndërtimi i kapaciteteve dhe shkëmbimi i përvojave mund të ndihmojë në përmbushjen e objektivave të tyre përkatëse mjedisore dhe tregtare. Njohim gjithashtu punën e kaluar dhe aktuale të APEC-ut për nxitjen e bashkëpunimit në avancimin e modeleve të biznesit elastike. Pranojmë kontributin pozitiv të industrive kulturore dhe krijuese (CCI) në rritjen ekonomike dhe riafirmojmë rëndësinë e mbrojtjes së fortë të pronësisë intelektuale. Jemi të angazhuar të përmirësojmë mbrojtjen dhe zbatimin e të drejtave të pronësisë intelektuale, si dhe të vazhdojmë përpjekjet për të adresuar sfidat me të cilat përballen inovatorët, krijuesit dhe pronarët e tjerë të të drejtave.
Lidhshmëria
Pohojmë se lidhshmëria ka shërbyer si kanal për rritjen ekonomike, duke lehtësuar qarkullimin e mallrave, shërbimeve, kapitalit dhe njerëzve, përfshirë me mbështetjen e lidhjeve të sigurta dhe elastike të transportit. Vlerësojmë përpjekjet e APEC-ut për të avancuar lidhshmërinë rajonale gjatë dekadës së fundit. Duke ndërtuar mbi këtë progres, miratojmë Planin e Lidhshmërisë së APEC-ut, përmes të cilit inkurajojmë ekonomitë të vazhdojnë përpjekjet drejt arritjes së një Azi-Paqësori të lidhur dhe të integruar pa ndërprerje dhe në mënyrë gjithëpërfshirëse, duke forcuar më tej tre shtyllat: fizike, institucionale dhe lidhjet njeri-me-njeri. Do të vazhdojmë të avancojmë lidhshmërinë për të sjellë përfitime të prekshme për të gjithë. Do të rrisim bashkëpunimin për zhvillimin dhe investimin në infrastrukturë cilësore. Theksojmë gjithashtu rëndësinë e investimit, përfshirë investimin paraprak (ex-ante) në reduktimin e rrezikut nga fatkeqësitë.
Përballë sfidave të zinxhirit të furnizimit që prekin rajonin tonë, riafirmojmë angazhimin tonë për ruajtjen e zinxhirëve të furnizimit elastikë, veçanërisht për mallrat thelbësore. Pranojmë se është në interesin tonë të ndërsjellë që rajoni ynë të mbetet i ndërlidhur dhe korridoret e tregtisë të mbeten të hapura për të lehtësuar rrjedhat tregtare, përfshirë furnizimet me energji dhe mallra të tjera thelbësore. Pohojmë vendosmërinë tonë për të punuar së bashku dhe me partnerë të tjerë tregtarë për të siguruar që tregtia të vazhdojë të rrjedhë dhe që infrastruktura kritike të vazhdojë të mbështesë qëndrueshmërinë dhe integritetin e zinxhirëve të furnizimit globalisht.
Mbështesim përpjekjet për rritjen e elasticitetit të zinxhirit të furnizimit, adresimin e pikave të ngushta dhe shfrytëzimin e platformave ekzistuese në APEC për të avancuar lidhshmërinë e zinxhirit të furnizimit dhe lehtësimin e tregtisë. Mirëpresim rishikimin përfundimtar të Fazës së Tretë të Planit të Veprimit të Kuadrit të Lidhshmërisë së Zinxhirit të Furnizimit (SCFAP III) (2022–2026). Njohim gjithashtu rëndësinë e transparencës së masave që mund të ndikojnë në tregti ose të ndërpresin zinxhirët e furnizimit.
Do të vazhdojmë bashkëpunimin për të avancuar inovacionin dhe për të nxitur elasticitetin e TIK-ut në sektorin e transportit. Do të vazhdojmë të promovojmë praktika të mira rregullatore, të forcojmë bashkëpunimin mbi standardet dhe procedurat e vlerësimit të konformitetit, dhe të ndjekim reforma strukturore për përmirësimin e mjedisit të biznesit. Do të nxisim gjithashtu shkëmbimin praktik të përvojave mbi digjitalizimin e tregtisë, zinxhirët e furnizimit, lehtësimin e tregtisë, dhe do të avancojmë digjitalizimin e procedurave doganore dhe atyre të lidhura me tregtinë. Inkurajojmë mobilitetin e biznesit përmes Kartës së Udhëtimit të Biznesit të APEC-ut dhe mirëpresim përpjekjet e ekonomive për të avancuar lehtësimin e turizmit, për të forcuar arsimin, zhvillimin e aftësive dhe shkëmbimet kulturore.
Inovacioni
Pranojmë se teknologjia dhe inovacioni po riformësojnë thellësisht ekonomitë tona dhe po nxitin me shpejtësi rritjen ekonomike në rajonin e Azi-Paqësorit. Do të shfrytëzojmë përparimin teknologjik për të ndjekur një rritje të nxitur nga inovacioni dhe e udhëhequr nga produktiviteti, për të përmirësuar cilësinë e jetës dhe për të promovuar prosperitetin dhe mundësitë për të gjithë popujt tanë. Për këtë qëllim, mbështesim bashkëpunimin në shkencë, teknologji dhe inovacion për të nxitur një ekosistem inovacioni konkurrues, elastik dhe të sigurt. Inkurajojmë shkëmbimin vullnetar të praktikave të mira për të mbështetur rritjen e ekosistemeve vendore të inovacionit.
Riafirmojmë angazhimin tonë për rritjen e ekonomisë digjitale dhe ndarjen e përfitimeve të transformimit digjital me të gjithë popujt tanë. Inkurajojmë ekonomitë të avancojnë lidhshmërinë digjitale dhe të kapërcejnë hendekun digjital në të gjitha segmentet e shoqërisë dhe midis rajoneve, mes zonave urbane dhe rurale, të forcojnë infrastrukturën digjitale të aksesueshme dhe elastike, të promovojnë transformimin digjital për rritje ekonomike, të rrisin njohuritë dhe aftësitë digjitale, dhe të promovojnë zhvillimin e platformave digjitale. Inkurajojmë ekonomitë të adresojnë rreziqe të mundshme si shkeljet e të dhënave, mashtrimet online dhe keqpërdorimin e qëllimshëm të teknologjive digjitale dhe të reja për qëllime keqdashëse, me qëllim forcimin dhe përmirësimin e mjedisit digjital.
Njohim rëndësinë e respektimit të të drejtave të pronësisë intelektuale në zhvillimin e teknologjive digjitale dhe të reja. Njohim rolin vital të të dhënave në fuqizimin e transformimit digjital. Do të vazhdojmë bashkëpunimin tonë për lehtësimin e qarkullimit të të dhënave përtej kufijve, forcimin e besimit të bizneseve dhe konsumatorëve në transaksionet digjitale, dhe sigurimin e mbrojtjes së të dhënave dhe privatësisë.
Theksojmë se teknologjitë digjitale dhe të reja ofrojnë mundësi transformuese për të rritur produktivitetin, efikasitetin, konkurrueshmërinë, elasticitetin dhe rritjen ekonomike në të gjithë Azi-Paqësorin. Vlerësojmë përpjekjet e APEC-ut për të avancuar diskutimet mbi teknologjitë digjitale dhe të reja, përfshirë Iniciativën e APEC për IA-në (2026–2030), dhe miratojmë Deklaratën e APEC mbi Shfrytëzimin e Teknologjive Digjitale dhe të Reja për Punësim dhe Prosperitet në Rajonin e Azi-Paqësorit për të vazhduar këtë punë të rëndësishme.
Do të mbështesim inovacionin me në qendër njeriun, qasjet e përgjegjshme dhe adoptimin e teknologjive digjitale dhe të reja në të gjitha sektorët e ekonomisë, në dobi të gjithë popujve tanë. Mbështesim nxitjen e transformimit të teknologjive digjitale dhe të reja në sektorët kryesorë, shfrytëzimin e tyre për të përmirësuar ofrimin e shërbimeve publike, përfshirë forcimin e sistemeve shëndetësore, nxitjen e një mjedisi të favorshëm për bizneset, promovimin e qasjeve të orientuara nga tregu dhe të nxitura nga inovacioni, dhe fuqizimin e ndërmarrjeve mikro, të vogla dhe të mesme (NMVM) me mjete digjitale të aksesueshme. Do të vazhdojmë të investojmë në infrastrukturën e lidhur me teknologjitë digjitale dhe të reja dhe të avancojmë shfrytëzimin e të dhënave për të ushqyer inovacionin.
Rritja Ekonomike
Pranojmë se fuqizimi ekonomik i të gjithëve është një mënyrë e rëndësishme për të rritur produktivitetin dhe inovacionin dhe për të forcuar pjesëmarrjen në ekonomi. Theksojmë rëndësinë e përgatitjes së fuqisë sonë punëtore për të ardhmen e punës, me qëllim shfrytëzimin e përfitimeve të përparimit teknologjik dhe përgjigjen ndaj ndryshimeve demografike në përputhje me Kuadrin Bashkëpunues të APEC për Ndryshimet Demografike. Riafirmojmë angazhimin tonë për modernizimin e zhvillimit të burimeve njerëzore përmes promovimit të punësimit cilësor, të plotë, produktiv dhe të denjë, mësimit gjatë gjithë jetës, trajnimit profesional, rikualifikimit dhe përmirësimit të aftësive, mbrojtjes së të drejtave të punëtorëve dhe vazhdimit të përpjekjeve për promovimin e standardeve ndërkombëtare të punës në botën në ndryshim të punës, dhe optimizimit të sistemeve të sigurimeve shoqërore sipas rastit.
Theksojmë rëndësinë e kuadrove të besueshme dhe fleksibël të politikave fiskale, monetare dhe financiare për të menaxhuar goditjet dhe për të ruajtur stabilitetin makroekonomik dhe financiar. Vëmë re se çekuilibrat globale kanë vazhduar, duke krijuar rreziqe për rritjen dhe stabilitetin. Pranojmë se ribalancimi global është në interesin tonë të përbashkët dhe bien dakord të forcojmë komunikimin dhe bashkëpunimin në këtë drejtim. Inkurajojmë politika fiskale që mbështesin familjet dhe promovojnë qasjen, mundësitë dhe edukimin financiar për të gjithë, duke njohur se edukimi financiar është i rëndësishëm për shëndetin dhe mirëqenien financiare.
Synojmë të forcojmë sigurinë gjithëpërfshirëse në të gjitha sektorët dhe teknologjitë e energjisë dhe t’i adresojmë së bashku sfidat e sigurisë energjetike, duke siguruar qasje të pandërprerë, të besueshme dhe të përballueshme në energji për të mundësuar prosperitetin ekonomik. Inkurajojmë forcimin e sigurisë energjetike përmes bashkëpunimit mbi elasticitetin e zinxhirit të furnizimit, ndërlidhjen e sigurt ndërkufitare të infrastrukturës dhe vlerësimin e rrezikut. Pranojmë përfitimet e rivendosjes në kohë të infrastrukturës kritike të energjisë si termocentralet, rrjetet elektrike, kabllot nënujore të energjisë dhe tubacionet, dhe inkurajojmë ndarjen e përvojave të ekonomive mbi mekanizmat e tregut, gatishmërinë dhe reagimin në raste emergjencash, dhe menaxhimin e rezervave strategjike. Njohim rëndësinë e rrjedhave të sigurta dhe të pandërprera të energjisë dhe të bashkëpunimit përgjatë gjithë zinxhirit të furnizimit, përfshirë mes prodhuesve dhe konsumatorëve në mënyrë të dobishme për të dyja palët, si dhe nxitjen e bashkëpunimit energjetik në rajon.
Do të promovojmë qasjen universale në energji të cilësisë së lartë që është e sigurt, e besueshme, e bollshme, elastike dhe e përballueshme, përfshirë për zonat e largëta dhe rurale. Inkurajojmë thellimin e bashkëpunimit vullnetar për përforcimin e ndërsjellë mes teknologjive digjitale dhe të reja dhe energjisë, duke mbështetur energjinë e besueshme, elastike dhe të përballueshme për zhvillimin e teknologjive digjitale dhe të reja, ndërsa shfrytëzojmë këto teknologji për të përmirësuar sistemet e energjisë që sjellin përfitime për të gjithë. Pranojmë se burimet dhe teknologjitë konvencionale dhe me emetime zero e të ulëta ofrojnë një themel për sigurinë energjetike dhe rritjen e fortë e të qëndrueshme ekonomike, dhe se çdo ekonomi do të zgjedhë një miks të sistemit energjetik në përputhje me prioritetet e saj të brendshme.
Do të punojmë drejt promovimit të sistemeve agro-ushqimore të hapura, të drejta, transparente, produktive, elastike dhe inovative që sjellin dobi për të gjithë. Do të forcojmë partneritetin politik mbi sigurinë ushqimore, do të rrisim produktivitetin dhe efikasitetin bujqësor, do të përmirësojmë elasticitetin e sistemeve ushqimore dhe zinxhirëve të furnizimit rajonalë, përfshirë përmes inovacionit dhe digjitalizimit, do të promovojmë transformimin e sistemeve agro-ushqimore, do të avancojmë sigurinë dhe ushqyerjen për të gjithë, dhe do të parandalojmë e zvogëlojmë humbjen dhe mbetjet ushqimore. Mbështesim bujqësinë e bazuar në shkencë dhe evidenca dhe të mundësuar nga teknologjia, përfshirë përdorimin e mjeteve si teknologjitë digjitale dhe të reja dhe përparimin në biteknologjinë bujqësore. Riafirmojmë angazhimin tonë për forcimin e mundësive ekonomike në zonat rurale.
Njohim vlerat e shumëfishta dhe kontributet që ofrojnë pyjet për rritjen ekonomike, ruajtjen e biodiversitetit, si dhe elasticitetin dhe prosperitetin e komuniteteve në të gjithë rajonin e Azi-Paqësorit. Mbështesim bashkëpunimin për luftimin e prerjes ilegale të pyjeve dhe tregtisë së lidhur me të, duke promovuar njëkohësisht produktet pyjore të korrura ligjërisht, menaxhimin e qëndrueshëm të pyjeve dhe ndalimin dhe kthimin mbrapsht të humbjes dhe degradimit të pyjeve. Do të bashkëpunojmë gjithashtu për të përmirësuar elasticitetin e komuniteteve detare dhe bregdetare dhe për të promovuar ruajtjen dhe menaxhimin e burimeve të oqeanit, përfshirë përmes luftimit të peshkimit ilegal, të paraportuar dhe të parregulluar (IUU) dhe adresimit të sfidës në rritje të mbetjeve detare, duke shfrytëzuar qasje të bazuara në shkencë dhe teknologji.
Jemi të angazhuar për nxitjen e një mjedisi të favorshëm biznesi që mbështet rritjen e NMVM-ve dhe startup-eve përmes mundësive për t’u bërë më konkurruese dhe inovative. Do të promovojmë qasje më të madhe të NMVM-ve në kapital, asete, trajnim aftësish dhe mjete digjitale, do të mbështesim pjesëmarrjen e NMVM-ve në zinxhirët e vlerës dhe do të inkurajojmë ekonomitë të vazhdojnë të ofrojnë mbështetje për ndërtimin e kapaciteteve të NMVM-ve. Inkurajojmë zhvillimin e produkteve dhe zgjidhjeve të aksesueshme, të lehta për t’u përdorur dhe me kosto efektive që ndihmojnë NMVM-të të rrisin produktivitetin dhe efikasitetin, të zgjerojnë pjesëmarrjen në treg, të përshpejtojnë transformimin digjital dhe të lehtësojnë kalimin e aktorëve ekonomikë nga ekonomia informale në atë formale dhe globale.
Njohim ndikimin e dëmshëm të korrupsionit si kërcënim për rritjen ekonomike, që gërryen besimin publik, dëmton tregtinë dhe konkurrencën e ndershme, devijon burimet nga fusha jetike dhe lehtëson krimet, përfshirë krimin e organizuar. Zotohemi të promovojmë rritjen dhe prosperitetin përmes masave efektive kundër korrupsionit dhe për integritetin, dhe të vazhdojmë përpjekjet tona të përbashkëta për luftën kundër korrupsionit, përfshirë korrupsionin ndërkufitar, t’u mohojmë strehim të sigurt shkelësve të korrupsionit, përfshirë personat që përfitojnë nga korrupsioni dhe asetet e paligjshme, dhe të forcojmë bashkëpunimin për rikuperimin dhe kthimin e aseteve.
Si pjesë e përpjekjeve tona kolektive për thellimin e bashkëpunimit rajonal në të gjitha fushat, vëmë re mbajtjen e takimeve sektoriale ministrore të vitit 2026 për Gratë dhe Ekonominë, Tregtinë, Turizmin, Digjitalen dhe IA-në, Pyjet, Sigurinë Ushqimore, Ndërmarrjet e Vogla dhe të Mesme, Energjinë, Transportin, Zhvillimin e Burimeve Njerëzore, Financat, si dhe ngjarje të tjera të nivelit të lartë, përfshirë gjatë Javëve Digjitale. Vlerësojmë rezultatet e Takimit të 37-të Ministror të APEC-ut si bazë të rëndësishme për bashkëpunimin e ardhshëm, përfshirë miratimin e rishikimit pesëvjeçar të Planit të Veprimit Aotearoa.
Komunitetet tona të biznesit dhe palët e tjera të interesuara sjellin kreativitet, dinamizëm dhe energji në APEC dhe mbeten partnerë jetikë në punën tonë. Presim me interes forcimin e mëtejshëm të angazhimit të shumë palëve të interesuara, sipas rastit, përfshirë me Këshillin Këshillimor të Biznesit të APEC-ut (ABAC) dhe Këshillin e Bashkëpunimit Ekonomik të Paqësorit (PECC).
Shprehim mirënjohjen tonë të sinqertë ndaj Republikës Popullore të Kinës dhe popullit e qytetit të Shenzhenit, Provinca Guangdong, për mikpritjen e ngrohtë dhe organizimin e kujdesshëm. Presim me interes vitet e ardhshme pritëse të APEC-ut: Vietnami (2027), Meksika (2028), Singapori (2030), Japonia (2031), Kili (2032), Papua Guinea e Re (2033) dhe Peruja (2034).
Përkthimi shqip me IA.

Add new comment