Princesha e Sazanit

...rasti i Sazanit është, sipas autorit, tregues i mënyrës me të cilën Athina ka vepruar në çështjet që lidhen me sovranitetin mbi hapësirat detare dhe ishujt. Ai e konsideron këtë një shembull se çfarë nuk duhet të bëjë një shtet që respekton dinjitetin dhe të drejtën ndërkombëtare.

Me Traktatin e Londrës të 17 marsit 1864, me rastin e ardhjes në fron të mbretit Gjergji I, Britania e Madhe ia dorëzoi Ishujt Jonianë Mbretërisë së Greqisë. Neni 2 i traktatit, sipas autorit, përfshinte edhe Ishujt Diapontia në veri të Korfuzit, ku ai konsideron se bënte pjesë edhe Sazani. Megjithatë, Greqia ushtroi sovranitet mbi ishullin vetëm gjatë Luftës së Parë Ballkanike, duke vendosur aty një repart prej 25 ushtarësh dhe marinarësh.

Më pas, duke iu nënshtruar presioneve të Austro-Hungarisë dhe Italisë, me ligjin 272/1914 të qeverisë Venizellos, Sazani iu kalua “territorit shqiptar”. Sipas autorit, paqartësia e formulimit tregon se, në praktikë, territori grek dhe të drejtat që rridhnin prej tij mbi hapësirën detare iu dorëzuan Italisë, e cila kishte zbarkuar tashmë në Vlorë.

Autori thekson se ministri i atëhershëm i Jashtëm, Georgios Streit, duke mbrojtur projektligjin në Parlament, deklaronte se ishulli kishte rëndësi jetike strategjike për atë që kontrollonte portin e Vlorës dhe zonën përreth. Më pas ai pyet se çfarë lidhjeje kishte kjo me interesat reale negociuese të Greqisë dhe me mbrojtjen e helenizmit të Epirit të Veriut.

Ligji, i cili thoshte:

“Lejohet që qeveria t’ia kalojë territorit shqiptar ishullin e Sazanit, që i përket Mbretërisë së Greqisë sipas nenit 2 të Traktatit të Londrës të 17 marsit 1864 për dorëzimin e Ishujve Jonianë…”

u zbatua menjëherë.

“Princesha e Sazanit”

Me libret të Polivios Dimitrakopulos dhe Nikolaos Laskaris, si edhe me muzikë të kompozitorit Spyridon Samaras, në mesin e janarit 1915 u vu në skenë në Teatrin e Falirit melodrama komike me tre akte “Princesha e Sazanit”. Sipas autorit, kjo ishte një përgjigje artistike ndaj zemërimit të opinionit publik grek për dorëzimin e një territori grek një shteti tjetër. Që atëherë vepra është vënë në skenë disa herë deri në ditët tona. 

Subjekti i saj, sipas autorit, mbetet aktual: një princeshë amerikane dëshiron të krijojë një mbretëri të pazakontë dhe zbulon ishullin e vogël e “të panjohur” të Sazanit në Adriatik. Autori e krahason këtë me interesin investues të Ivanka Trump për ishullin me sipërfaqe 5,7 kilometra katrorë.

Dokumentet e priftit Theoharis Pappa

Dokumente, të cilat ndoshta kanë pak vlerë juridike, marrin rëndësi të veçantë historike dhe dëshmuese në dritën e debatit bashkëkohor mbi karakterin etnik dhe gjuhësor të banorëve të Nartës së Vjetër dhe Zvërnecit. Përmendet gjithashtu qyteti bizantin i Sfynarisës, i cili u zhduk me kalimin e shekujve, ndërsa si dëshmi kanë mbetur Manastiri i Fjetjes së Hyjlindëses dhe gjetje të tjera arkeologjike. Dokumentet u gjetën në arkivin personal të mitropolitit të ndjerë të Gjirokastrës, Dimitrios, pasi i ishin dorëzuar nga një pasardhës i priftit të Nartës, Theoharis Pappa.

Ato kanë të bëjnë me marrëveshje mbi pasuritë familjare, kontrata shitblerjeje, dhurime për kishën dhe, në veçanti, për shkollat e famullisë. Sipas autorit, përveçse tregojnë një nivel të lartë të së drejtës civile ndër banorët vendas grekë të zonës, ato dëshmojnë edhe njohjen dhe përdorimin e gjuhës greke.

Autori përfundon se, gjatë një periudhe historike me zhvillime të vrullshme, këto dokumente tregojnë se, si në kohën kur krahina kishtare ishte nën juridiksionin e Patriarkanës Ekumenike gjatë Perandorisë Osmane, ashtu edhe pas krijimit të shtetit shqiptar, pavarësisht shkëputjes së dioqezave të Adriatikut nga rendi i mëparshëm kishtar, të krishterët ortodoksë kryenin marrëveshjet e tyre shoqërore dhe komunitare në gjuhën greke.

Burimi: https://slpress.gr/istorimata/to-elliniko-apotipoma-stis-perioxes-pou-th...