Në rrugën e kodifikimit të legjislacionit

Doc.dr. Erind Mërkuri - Lektor në Universitetin e Tiranës

Më poshtë po sjellim një punim të Doc.dr Erind Mërkuri mbi atë që do ta quanim si përpjekjen e parë për kodifikimin e legjislacionit të shtetit shqiptar të pas pavarësisë. Premisë kushtetuese për funksionalizimin e Komisionit Ligjpërgatitës ishte shpallja e Republikës më 1925 me ligjin e saj themeltar. Mandej nis puna faktike për ngritjen e tij, ndonëse autori thekson se në vitet 1921 dhe 1922 pati edhe dy përpjekje të para. Komisioni hartoi dy kode, Penal dhe Civil, si dhe një Shtojcë të Kodit të Procedurës Civile për të përfunduar detyrat në vitin 1929, një vit pas Kushtetutës së re.

Punimi i z. Mërkuri paraqet interes jo vetëm për evolucionin e legjislacionit në Shqipëri, por edhe për historinë e krijimit të shtetit. Shohim debate apo diskutime për modelet që duhen marrë në referim, nevojat për korrigjimin e kodeve në fuqi që ishin trashëguar nga Perandoria Osmane, e cila vetë huazonte nga Perëndimi, çka na kujton se megjithë traumat politike, legjislacioni pati vijueshmëri. Pra siguria juridike, mirë apo keq ekzistoi. Në kontekstin e një diskutimi edhe sot të gjallë për politikën penale pas reformës në drejtësi, punimi shërben si një dritare për të parë se punët e mira dhe të arrira bëhen kur ka vullnet. Dhe ka disa punë që në të vërtetë bëhen larg protagonizmit dhe vanitetit.

PS: Punimit i janë hequr fusnotat.

***

Tentativat e para për krijimin e një komisioni ligjpërgatitës

Shqipëria, me shpalljen e pavarësisë, njohu dhe pranoi legjislacionin osman si korpusin juridik veprues në vend. Megjithatë nevoja për t’u shkëputur nga ky legjislacion ishte e nevojshme dhe tentativat e para janë bërë që në fazat e para të krijimit të Shtetit Shqiptar. Pavarësisht kësaj, trazirat e brendshme, shpërthimi i Luftës së Parë Boterore dhe më pas situata në Shqipëri në fillim të viteve ’20 të shek. XX, e bëri të pamundur marrjen e masave për fillimin e miratimit të ligjeve të reja që do të zëvëndësonin ato të vjetrat. Në vitin 1921 shohim tentativën e parë në këtë drejtim, ku Qeveria e asaj kohe, bazuar në kërkesën e Kryesisë së Këshillit Kombëtar vendosi “që të formohet nji komision prej z.Mehdi Frashërit Ministrit të P. të Mbrendshme, z.Tef Zuranit Ministrit të Financavet edhe prej z. Xhafer Ypit Ministrit të Drejtësis, tue u lajmërue me fillue në punë sa ma parë, për me u përkujdes me zgjedhë njerzit kompetent qi do të marren me pregatit ligjat”. Ky vendim qeverie në fakt, nuk krijoi një komision legjislativ të mirëfilltë, por krijoi një strukturë e cila do të përzgjidhte emrat që do të punonin me hartimin e projektligjeve. Por nuk rezulton që të jetë vepruar më tej nga ky komision.

Tentativa tjetër është ajo e vitit 1922, ku Qeveria e asaj kohe i dërgoi si propozim Këshillit të Lartë, miratimin e një projektligji për krijimin e Komisionit Legjislativ. Projektligji u kundërshtua nga Këshilli i Lartë, por megjithatë Qeveria e propozoi projektligjin në Parlamentin e kohës, i cili mesa duket nuk reagoi. Pavarësisht se ky propozim i parë nuk pati mundësi të finalizohej, ideja për ngritjen e një komisioni të posaçëm nuk u harrua, madje u ngrit në një tjetër nivel. Kështu, po në vitin 1922 u miratua akti kushtetues i titulluar “Zgjanimi i Statutit të Lushnjes”, i cili në nenin 28, paragrafi i dytë parashikonte se “Votimet për kodët e paraqitun prej Qeveris e të pregatitun prej nji komisjoni të posaçëm të krijuem me ligjë, bâhen en bloc në tri mbledhje në ditë të ndryshme, për veç ligjvet qi Parlamenti me vendim i quen të ngutshme, të cilat votohen mbas rregullores së mbrendshme”. Kjo dispozitë, megjithëse parashikonte mënyrën e votimit të kodeve prej Parlamentit të kohës, kërkonte gjithashtu që projektkodet të paraqiteshin nga ana e Qeverisë, por të ishin përgatitur nga një “komision i posaçëm”, që duhej të krijohej me ligj. Megjithatë edhe ky parashikim kushtetues, për vetë kushtet e kohës, mbeti i pazbatuar.

Krijimi i komisionit ligjpërgatitës

Në vitin 1925, Asambleja Kushtetuese shpalli Republikën, si edhe hartoi aktin kushtetutes përkatës, të quajtuar “Statuti Themeltar i Republikës", duke përcaktuar si organ ligjvënës, Parlamentin, i përbërë nga dy dhoma, ajo e deputetëve (Pjesa B, I. Pushteti legjislativ, Dhoma e Deputetvet, nenet 10-48), si edhe Senati (B.II, Senati, nenet 48-68). Përsa i përket proçesit të kodifikimit, duke përsëritur parashikimin e Statutit të Zgjeruar të Lushnjes, Statuti i vitit 1925, në nenin 32, paragrafi i dytë parashikonte se: “Votimi për kodet e paraqitura prej Qeveris e të pregatituna prej nji komisije të posaçëme të krijueme me ligjë, bahen toksisht (en bloc) në tri mbledhje në ditë të ndryshme, për veç ligjëvet, qi Dhoma me vendim i quen të ngutshme, të cilat votohen mbas rregullores së mbrendshme”. Referuar burimeve parlamentare të krijuara gjatë hartimit të Statutit të vitit 1925, duke qenë se është mbartur si dispozitë nga një normë ekzistuese kushtetuese në atë kohë, nuk rezulton që ky nen të jetë diskutuar, por është pranuar nga Asambleja Kushtetuese, siç ishte propozuar. Referuar kësaj norme, rezulton se krijimi i një komisioni tashmë ishtë detyrë kushtetuese. Për këtë arsye nga Ministria e Drejtësisë, u përgatit një projektligj i cili i kaloi për miratim Qeverisë, e cila më pas t’ia paraqiste për shqyrtim Parlamentit, por qw mesa duket pwrswri nuk pati sukses.

Në fund të vitit 1926, Ministria e Drejtësisë i paraqiste Këshillit Ministror, projektligjin e ri për formimin e Komisionit Ligjpërgatitës. Ky projektligj, tashmë shfaqej në një formë shumë të thjeshtëzuar, dhe përbëhej nga 7 nene. Në të parashikohej krijimi i një komisioni ligjpërgatitës pranë Ministrisë së Drejtësisë, i cili do të kishte si funksion përkthimin dhe hartimin e kodeve dhe ligjeve. Anëtarët e tij do të propozoheshin nga Ministri i Drejtësisë dhe miratoheshin nga Kryesia e Republikës. Komisioni do të përbëhej nga 4 anëtarë dhe do të mbështetej nga një sekretar dhe një daktiliografist. E vetmja cilësi që kërkohej sipas këtij projektligji, për anëtarët, ishte që të kishin mbaruar Univeristetin e Drejtësisë. Pra, në këtë rast nuk vendoseshin si cilësi, mosha, përvoja njohuritë e gjuhëve të huaja, etj. Ky projektligj është edhe ai që u miratua nga Parlamenti dhe që Senati ia komunikoi më pas Kryesisë së Republikës.

Procesi i kodifikimit/Puna përgatitore për hartimin e kodeve

Si hap të parë për hartimin e legjislacionit të ri, u mendua marrja e modeleve të vendeve të ndryshme. Kështu rezulton se nga Republika e Turqisë, në atë kohë u kërkuan projektetkodet e reja të Procedurës Civile, të Procedurës Penale, të Kodit Tregtar, si edhe projektligjin e organizimit të gjyqeve. Në përgjigjen e saj Legata jonë në Ankara, arriti të siguronte dhe të sillte projektet e Kodit të Procedurës Civile, të Procedurës Penale, Kodin Tregtar, si edhe dy copa libra të vegjël që menduan se ishin të nevojshme. Nuk u arrit megjithatë të sigurohej Kodi i Organizimit të gjyqëve. Nga Austria dhe Zvicra u kërkuan komentarë të Kodit të Procedurës Civile. Nga Ministria e Punëve të Jashtme u kërkua ligji i minoriteteve. Nga Italia u kërkua një kopje e Kodit të Procedurës Penale, por që të ishte e përkthyer në frëngjisht.

Njëkohësisht me këto kërkesa prokurorive iu kërkua që ato të organizonin bashkë me avokatët e rretheve takim për të diskutuar dhe propozuar ligjet që ata mendonin se duhet të ndryshoheshin. Gjatë takimeve të organizuara nga prokuroritë në qytete të ndryshme të Shqipërisë, dolën në pah debate dhe sugjerime të shumta mbi nevojën për reformimin e kodeve ligjore. Diskutimet reflektuan një përpjekje të gjerë për të modernizuar legjislacionin shqiptar, duke hequr dorë nga trashëgimia osmane dhe duke marrë modele nga sistemet më të zhvilluara perëndimore.

Një pjesë e konsiderueshme e avokatëve dhe juristëve të asaj kohe kërkuan ndryshimin e plotë të Kodit Penal, duke propozuar që ai të zëvendësohej me Kodin Penal të Italisë, një shembull që konsiderohej modern dhe i përshtatshëm për realitetet shqiptare. Njësoj, për Kodin e Procedurës Penale, dominonte mendimi që ai të përshtatej me praktikat italiane, të cilat ishin të avancuara dhe të mirëstrukturuara.

Ndërkohë, Kodi Civil ishte temë e diskutimeve më të ndara. Në disa rrethe, si Gjirokastra dhe Libohova, avokatët mbështetën zëvendësimin e tij me Kodin Civil të Zvicrës, i cili shihej si një model i suksesshëm dhe i pranuar ndërkombëtarisht. Argumenti kryesor për këtë zgjedhje lidhej me faktin që edhe Republika e Turqisë, pas reformave të saj, kishte adoptuar këtë kod, duke mundësuar shfrytëzimin e përvojës turke dhe terminologjisë së njohur nga juristët shqiptarë të kohës. Megjithatë, kishte dhe propozime alternative, si ato në Berat dhe Vlorë, ku disa avokatë sugjeruan që Kodi Civil ekzistues osman të mbahej, por me përmirësime, sidomos për pjesët që lidhen me të drejtën e pasurisë familjare dhe trashëgiminë

Kodi Tregtar dhe Kodi i Procedurës Civile ishin gjithashtu në fokus. Sugjerohej që Kodi Tregtar të zëvendësohej me atë të Gjermanisë, duke e parë këtë si një model të fortë në fushën e tregtisë dhe të drejtës ekonomike. Për Kodin e Procedurës Civile, shumë juristë mbështetën përshtatjen e tij me Kodin Civil të Zvicrës, duke pasur parasysh lidhjet logjike dhe të nevojshme mes këtyre dy kodeve. Në rrethe të ndryshme, si Përmeti dhe Vlora, u ngritën gjithashtu shqetësime për ligjet që rregullonin gjykatat e paqit, përmbarimin, shpenzimet gjyqësore dhe noterinë. Në këto raste, sugjeroheshin përmirësime të rëndësishme për të rritur efikasitetin dhe ndarjen e qartë të funksioneve, siç ishte propozimi nga Elbasani për ndarjen e profesionit të noterisë nga ai i përmbarimit. Përveç marrjes së mendimit nga komuniteti juridik i asaj kohe, siç u trajtua më sipër, nga komisioni u administruan edhe shkrime të ndryshme me tematikë juridike, të bëra në gazetat e kohës. Gjithashtu fillimisht nga Komisioni u hartua një program pune i cili nëpërmjet Ministrisë së Drejtësisë iu paraqit për miratim Këshillit Ministruer.

Gjatë punës së tij ky komision hartoi dhe përgatiti Kodin Penal, Kodin Civil, Shtojcën e Dytë të Procedurës Civile, si edhe realizoi një punë fillestare në lidhje me Kodin Tregtar

Kodi Penal

Kodi Penal qe ligji i parë që u hartua nga ky Komision, i cili si projekt iu kalua gjykatave, prokurorive dhe trupave avokatore për mendim. Referuar raportit justifikues që shoqëron këtë projekt dhe i përgatitur nga Komisioni Ligjpërgatitës i asaj kohe, rezulton se hartuesit e Kodit të parë Penal shqiptar ishin Agjah Libohova, Thoma Orogolla, Avni Dabulla dhe Faik Dibra. Raporti justifikues, fillimisht ndalet në të metat që kishte Kodi Penal Osman i vitit 1858 dhe që ishte ende në fuqi në Shqipëri. Ky kod, që bazohej në Kodin Penal të Francës së vitit 1810, konsiderohej se kishte të metë parësore ndarjen e veprave penale në delikte dhe kontravencione, ndarje e cila kritikohej pasi bazohej në dënimin që parashikonte legjislatori dhe jo në dëmin që realisht sillte.

E metë tjetër konsiderohej që dënimi që jepej sipas këtij Kodi, nuk garantonte riedukimin e të dënuarit si edhe mungonin disa dënime alternative si lirimi me kusht, vuajtja e dënimit në qendra riedukuese etj.

E meta e radhës konsiderohej mungesa e veprave penale që kishin të bënin me

… kundra liriës politike, liriës personale, liriës së punës, abuzimet e avokatavet, bigamiën, shumë delikte nga ato q’i përkasin tanësiës publike, sigurimit të mjetve të transportit e të komunikacionit, rregullit familjar, shtyjes në prostitucion, pederastiës, lanjës të të pa zotve dhe shumë të tjera delikte e kontravencione

Raporti vijonte më tej duke argumentuar se edhe veprat e tjera penale që parashikoheshin në atë Kod, ishin të pamjaftueshme dhe të paplota. Komisioni më pas shpjegonte në raport se cilin model kishte zgjedhur, duke arsyetuar se:

…prandaj Komisioni, tue i krahasue gjith këto të meta me përmbajtjen e kodeve modern dhe tue marë parasysh nevojën dhe zakonet e mira q’eksistojnë sot në Kombin t’onë, gjeti të pëlqyeshëm, ma tepër, Kodin Penal Italian, i cili asht elaborue mbas një studimi të gjatë afër 25 vjet të juristave ma të çquarë dhe asht kompozue në një mënyrë të fort të qartë e me klasifikimin shientifik e metodik. Kodi në fjalë me avantazhet, që përmban, ka shërbye si bazë në hartimin e kodeve penale të disa shteteve të tjera e tani në fund u adoptue edhe prej Turqiës. … Projekti përbëhet prej 561 nenesh dhe asht hartue në bazë të Kodit Penal Italian të vjetit 1889, mbi të cilin, tue u marun parasysh psikologjia e zakonet e mira të popullit shqiptar, janë bae ndryshime ndër disa kaptina dhe në disa të tjera janë shtue dispozita të rea dhe janë ngritun disa nene që nuk pajtohen me nevojat tona.

Nëse shihet me kujdes ky pasazh i këtij raporti justifikues, rezulton se komisioni është bazuar në Kodin Penal Italian i hartuar në vitin 1889 dhe hyrë në fuqi në vitin 1890. Por ky kod, i quajtur dhe “Kodi Zanardelli”, përbëhej në total nga 498 nene, ndërkohë që vetë komisioni pranon që versioni shqiptar përbëhet nga 561 nene. Këtë diferencë, prej 63 nenesh, duket se komisioni e shpjegon me faktin se janë “marun parasysh psikologjia e zakonet e mira të popullit shqiptar, janë bae ndryshime ndër disa kaptina dhe në disa të tjera janë shtue dispozita të rea dhe janë ngritun disa nene që nuk pajtohen me nevojat tona”. Deri këtu kjo qasje mund të duket si plotësuese, por pasazhi i raportit flet edhe që ky kod është adoptuar edhe nga shtete të tjera, dhe së fundmi kishte qenë Turqia. Në këtë pikë mund të ngrihet për diskutim hipoteza që ndoshta Kodi Penal i Shqipërisë i vitit 1927, nuk është marrë drejtëpërdrejtë nga Italia, por është marrë nga Turqia, e cila nga ana e saj është bazuar në Kodin Penal Italian, por i ka bërë dhe përshtatjet e veta si Shtet. Le ta trajtojmë më gjërë këtë hipotezë.

Nga pikëpamja numerike, Kodi Penal Turk i vitit 1926, përbëhej nga 592 nene, pra në këtë rast kemi një diferencë më të vogël midis Kodit Penal Shqiptar dhe Kodit Penal Turk prej vetëm 31 nenesh. Kjo diferencë është më e vogël se diferenca midis neveve që kishim midis Kodit Penal të Italisë dhe Kodit Penal tonit. Por kjo diferencë bëhet edhe më e vogël nëse vërejmë se Kodi Penal i Turqisë i vitit 1926 përban të drejtën materiale deri në nenin 584, ndërsa nenet 585-592, janë në fakt dispozita tranzitore dhe të hyrjes në fuqi, që Kodi Penal i yni nuk i kishte për shkak se kjo fushë u rregullua tek ne më një tjetër akt ligjor dhe konkretisht me ligjin e aplikimit të Kodit Penal. Në këtë rast, diferenca midis Kodeve Penale të Turqisë dhe të Shqipërisë reduktohet në vetëm 23 nene. Kjo diferencë është një tregues, që Kodi ynë Penal, duket se është bazuar më shumë në Kodin Penal të Turqisë dhe jo atë të Italisë.

Treguesi i mësipërm, të çon në pyetjen, se përse anëtarët e Komisionit Ligjpërgatitës, do i referoheshin Kodit Penal Turk, kur gjeografikisht Italia ishte më afër. Për më tepër, duke ditur që Kodi Penal i Turqisë bazoheej në atë të Italisë, përse do ta merrnin indirekt. Arsyeja mendoj se lidhet më formimin profesional të juristëve shqiptarë në atë kohë si edhe me kufizimin e njohurive mbi gjuhët e huaja perëndimore. Duke qenë se juristët shqiptarë të asaj kohe ishin diplomuar kryesisht në universitetitet e kohës së Perandorisë Osmane, njohuria e tyre me mbi gjuhën turke ishte më e gjerë dhe më e plotë se ajo e gjuhës italiane. Duhet të kuptojmë se këta juristë e flsinin rrjedhshëm turqishten dhe e përdornin atë në punën e tyre të përditshme. Këtë konkluzion e bazojmë në argumentimin se gjuha turke vijonte të përdorej në Shqipëri si gjuhë e administratës dhe e organeve të drejtësisë. Kështu rezulton se fillimisht, nga Qeveria Shqiptare në vitin 1914 është miratuar një vendim sipas të cilit lejohej përdorimi nga administrata i gjuhës turke për tre vjet.

Gjithashtu edhe gjatë pushtimit austro-hungarez të vendit tonë në Luftën e Parë Botërore, austriakët i detyruan organet e drejtësisë që të gjitha veprimet t’i kryenin në gjuhën shqipe me qëllim që të përdorej në të gjitha veprimet zyrtare dhe për këtë arsye u dhanë një afat prej 6 muaj gjithë gjyqtarëve dhe prokurorëve që të mësonin të lexonin dhe të shkruanin në gjuhën shqipe. Por kjo detyrë rezultoi e vështirë dhe gjyqtarët përgjithësisht ndihmoheshin nga sekretarët që nën orientimin dhe diktimin e gjyqtarëve kryenin veprimet procedurale dhe arsyetonin vendimet në gjuhën shqipe

Marrjen e modeleve për kodet nga Turqia, e cila sapo kishte hartuar edhe ajo kodet e saj duke u shkëputur nga tradita osmane, e gjejmë edhe për Kodin Civil, që siç e përmendëm më sipër ishte edhe një kërkesë e trupës se avokatëve dhe e prokurorëve të Korçës. Gjithashtu, siç do të trajtohet në vijim, gjatë hartimit të Kodit Civil, Dega Civile e Gjyqit të Diktimit kërkonte që si model të merrej Kodi Civil i Zvicrës, ndër të tjera duke dhënë edhe argumentin që ky Kod sapo ishte pranuar si model edhe nga Turqia, për Kodin e saj Civil që sapo kishte miratuar. Kjo kërkesë u mbështet më pas edhe nga disa avokatë të tjerë. Duhet theksuar se Kodi Civil në atë kohë, u hartua pas Kodit Penal dhe me sa duket është kërkuar që të ndiqet e njëjta traditë, pra, marrja e kodeve perëndimore si model për kodifikimin në Shqipëri, por duke u bazuar në kodet e reja që kishte hartuar dhe miratuar Turqia.

Të gjitha argumentet e mësipërme, janë në fakt tregues dhe me qëllim për ta bërë sa më bindëse këtë hipotezë, e shohim të nevojshme që t’i drejtohemi jurisprudencës së Këshillit të Shtetit. Rezulton se në vitet ’30 të shek. XX, Lidhja e Kombeve, po përpiqej që të që të hartonte një konvente ndërkombëtare për njehsimin e veprave penale në fushën e letrave me vlerë. Si punë paraprake, kërkohej që secili shtet të identifikonte normat penale në legjislacionin përkatës kombëtar si edhe literaturën shkencore që bënte analizimin e tyre. Për këtë kërkesë, nga Këshilli i Shteti u mbajt qëndrimi se Kodi Penal (i vitit 1927) ishte një përkthim i Kodit Penal të Italisë, së vitit 1890 dhe për rrjedhojë literatura italiane për këtë Kod, e përthyer në gjuhën angleze dhe frënge, mund të përdorej dhe për dispozitat e Kodit Penal shqiptar.

Në këtë rast, duke bërë analizën e dispozitave që rregullonin veprat penale që preknin transaksionet me letrat me vlerë, Këshilli i Shtetit fillimisht deklaron se “Mbasi Kodi Penal Shqiptar, asht përkthyer prej Kodi Penal Italian”, tekstet e përkthyeme në gjuhën inglishte ose frëngjishte mbi pjesën e posaçme të Kodit penal italian, që i përkasin fajësimit (enerimination) dhe ndëshkimit “represion” të falsifikimit të këtyne letrave me vlerë – janë tekste qi i përkasin edhe dispozitave analloge të Kodit Penal Shqiptar”. Më tej, Këshilli vijon në analizën e dispozitave konkrete dhe shprehet se veprat penale të falsifikimit të letrave me vlerë rregulloheshin, ndër të tjera, nga nenet 297, 298, 299, 300 dhe 304 të Kodit Penal të Shqipërisë, përmbajtja e të cilave ishte marrë nga nenet 268, 269, 270 dhe 274 të Kodit Penal të Italisë të vitit 1890. Megjithatë në arsyetimin e këtij institucioni gjejmë edhe këto pasazhe:

Nenet 285, 286 dhe 287 të Kodit penal Shqiptar që i përkasin po kësaj kaptine të falsifikimit janë marrun prej Kodit Penal turkë dhe prandaj drejtë për së drejt për këto tre nene nuk kena të njoftu ndonji bibliografi, me kenë se sikur të duket, as për origjinalin e tyne, mungojnë në këto dy gjuhë; ...sa për nenin 300 të Kodit Penal Shqiptar, ky nen asht marrë prej Kodit Penal Turkë, ....”.

Pra, siç rezulton megjithëse Këshilli i Shtetit shprehet që Kodi Penal Shqiptar (i vitit 1927) është një përkthim i Kodit Penal të Italisë të vitit 1890, në përmbajtjen e tij, i rezultojnë të paktën katër vepra penale të marra nga Kodi Penal i Turqisë. Këshilli i Shtetit, në këtë rast nuk analizon aspak se si ka mundësi që të gjenden norma penale turke, në një legjislacion të përkthyer nga Italia. Për këtë arsye, e shoh me interes të paraqes edhe të vetmin qendrim në pakicë në këtë dhënie mendimi nga Këshilli i Shtetit, ku ndër të tjera, mbahet qendrimi se “Nuk mund të bashkohem me mendimin e shumicës në dy pika: 1) Në nënpikën d) të pikës 1, Pjesa e I, thuhet se Kodi Penal Shqiptarë asht përkthye prej Kodit Penal Italian. Kjo nuk mund të thuhet me nji deklaratë aq të përgjithshme, kurse Kodi Penal Shqiptar ka edhe dispozita qi nuk gjenden aspak në Kodin Penal Italian, veçanërisht si do të duket këtu ma poshtë.

Po t’ishte e vërtetë që Kodi Penal Shqiptar asht nji përkthim i Kodit penal Italian, ahere numërtimi i neneve do t’ishte identik, dhe këjo nuk ngjet aspak, sikundër duket edhe nga përmbajtja e raportit të Seksionit të Drjetësis që pranojë shumica e Mbledhjes së Përgjithshme. Sikur të thuhet që Kodi Penal Shqiptar bazohet esencialisht mbi Kodin Penal Italian këjo do t’ishte nji e vërtetë më dignitoze.

Shën. red marrë nga fusnotat origjinale: Mendimi i anëtarit C.A. Chekrezi, në Vendimin nr. 642, datë 26 shkurt 1931, të Mbledhjes së Përgjithshme të Këshillit të Shtetit

Analiza krahasimore shtrihet vetëm në normat penale që kanë të bëjnë me veprat penale në fushën e falsifikimit të letrave me vlerë, por mendoj se e jep qartë idenë që me shumë mundësi, Komisioni Ligjpërgatitës, në periudhën 1926 – 1927, kur u mor me hartimin e Kodit Penal, është bazuar në Kodin Penal të Turqisë të vitit 1926, i cili nga ana e tij është bazuar kryesisht në Kodin Penal të Italisë, të vitit 1890. Mendoj se në këtë mënyrë shpjegohet edhe diferenca midis numrit të neneve që kanë Kodi Penal Italian me Kodin Penal Shqiptar, si edhe mbi të gjitha, ekzistenca e dispozitave që nuk gjenden në Kodin Penal Italian, por gjenden në Kodin Penal të Turqisë dhe ku me të njëjtën përmbajtje janë edhe në Kodin Penal tonin të asaj periudhe.

Projektkodi Penal iu paraqit Këshillit të Ministrave, në muajin nëntor 1926, i cili mbasi e miratoi e propozoi më pas në Parlamentit. Por më pas Ministria e Drejtësisë i kërkoi Kryesisë së Këshillit të Ministrave tërheqjen e këtij projektkodi me qëllim shqyrtimin edhe njëherë nga Komisioni Ligjpërgatitës. Këshilli i Ministrave e pranoi këtë kërkesë dhe ia paraqiti atë Parlamentit, kërkesë kjo që u pranua nga Dhoma e Deputetëve. Në diskutimet e mëvonshme, Ministri i Drejtësisë, e justifikoi terheqjen e këtij projektkodi për shkak të të metave të konstatura, si edhe për shkak se pretendohej se Komisioni Ligjpërgatitës që e kishte hartuar nuk ishte krijuar me ligj. Projekt-kodi u riraparaqit përsëri në Parlament, të cilën kryetari i Dhomës së Deputetëve ia njoftoi seancës në mbledhjen e datës 20 mars 1927.

Diskutimi për këtë projektkod filloi në seancën e datës 27 prill 1927 dhe që në fillim doli problematika e mënyrës zbatimit të paragrafit të dytë të nenit 32 të Statutit Themeltar që lidhej me mënyrën e diskutimit të këtij projekt-kodi, në kuptim se çdo të bëhej nëse vëreheshin gabime në të dhe nëse duhej t’i korrigjonte Parlamenti apo t’i dërgohej dhe njëherë Komisionit Ligjpërgatitës, me qëllim që mbasi të pasqyronte korigjimet t’ia paraqiste dhe njëherë Parlamentit, apo do të ndiqej një tjetër procedurë. Gjatë kohës që projet-kodi ndodhej në komisionin parlamentar, Komisioni Ligjpërgatitës, dërgoi një shkresë ku vinte në dukje një tjetër problematikë me Kodin Penal. Kështu Komisioni Ligjpërgatitës kishte hartuar dhe projekligjin për aplikimin e Kodit Penal, por të dyja këto akte nuk ishin përcjellë në të njëjtën kohë. Për rrjedhojë megjithësë projekligji për aplikimin e Kodit Penal, parashikonte lëniën në fuqi të ligjit për fajet politike dhe shtojcës së tij, Projektkodi Penal, parashikonte shfuqizimin e të gjitha ligjeve që binin në kundërshtim më të.

Ky parashikim, do të linte pa fuqi ligjin për fajet politike, si edhe modelin e drejtësisë penale të parashikuar prej tij, për të cilin mesa duket regjimi i kohës kishte mjaft interes. Për këtë arsye Komisioni Ligjpërgatitës kërkoi që projektkodit, t’i shtohej dhe një nen me këtë përmbajtje: “Ligja me datë 23.12.1925 për fajet politike dhe shtojca e kësaj në datë 30.1.1926 mbeten në fuqi për gjith kohën e caktueme n’atë ligja”. Ky nen i posaçëm iu paraqit menjëherë Kryesisë së Dhomës së Deputetëve. Procedura vijoi me miratimin nga ana e Dhomës së Deputetëve dhe më pas nga ana e Senatit, duke ndryshuar vetëm momentin e hyrjes në fuqi dhe duke përcaktuar datë 1 janar 1928. Megjithatë Kodi Penal dukshëm kishte gabimet e tij. Për këtë arsye nga Komisioni Ligjpërgatitës u hartua një liste më këto gabime dhe korigjimet e tyre të cilat kaluan përsëri në Parlament për t’u votuar. Dhoma e Deputetëve mbasi e votoi ia kaloi atë Senatit, dhe pasi u votua prej tij, më pas iu përcoll Qeverisë për realizimin e formaliteteve të publikimit.

Kodi Civil

Përsa i përket të drejtës civile, ajo në atë kohë rregullohej kryesisht nga Kodi Civil i Perandorisë Osmane “Mexheleja” (Mecelle-ja), i cili ishte një përpjekje e hartuesve osmanë për kodifikimin e parimeve, normave dhe jurisprudencës së shkollës islame të mendimit “Hanafi”. Në Perandorinë Osmane, ideja e përgatitjes së Kodit Civil nëpërmjet shqyrtimit të parimeve islame u përforcua sidomos me përpjekjet e Ahmed Xhevdet Pashës. Për këtë u themelua një komision nën kryesimin e tij dhe filloi të punojë për përgatitjen e Kodit Civil, të bazuar në parimet e shkollës juridike hanefite. Kodi Civil Osman (Mecelle-ja) u publikua dhe hyri në fuqi në formën e një serie prej gjashtëmbëdhjetë vëllimesh me gjithsej 1851 artikuj. Hyrja dhe vëllimi i parë u publikuan në vitin 1869. Ndërsa vëllimi i gjashtëmbëdhjetë u përgatit dhe hyri në fuqi në vitin 1876. Duke pasur nw konsideratwMbi këtë bazë ky legjislacion kishte elementë të theksuar fetarë në rregullimin e marrëdhënieve të ndryshme shoqërore, civile etj. Megjithatë ky kod nuk e rregullonte të gjithë fushën e së drejtës civile.

Kështu shumë dispozita të së drejtës civile rregulloheshin nga Kodi i Tokës (ose Rural), Kodi i Procedurës Civile, Kodi Tregtar, ndërsa e drejta familjare rregullohej nga e drejta fetare. Kjo e fundit u bë pjesë e këtij kodi vetëm me ndryshimet e vitit 1917, në Perandorinë Osmane, por që për shkak të pavarësisë sonë në vitin 1912, ky ndryshim nuk kishte asnjë efekt në Shqipëri. Kodi Civil Osman vlente për Shqipërinë, në gjendjen juridike që ndodhej në momentin që Shqipëria shpalli pavarësinë. Në këtë moment formalisht ai është Kodi Civil i Shqipërisë, pavarësisht origjinës së tij. Për rrjedhojë çdo ndërhyrje legjislative ngë Perandoria Osmane në këtë Kod, konsiderohej një veprimtari ligjvënëse e një shteti tjetër për legjislacionin e tij, por jo për legjislacionin e Shqipërisë.

Për këtë Kod dhe mënyrën e zbatimit të tij në Shqipëri, nuk ka asnjë studim juridik. Në ato pak raste që citohet, përmendet vetëm që nuk përshtatej më me kushtet e Shqipërisë dhe me zhvillimin modern. Ky konstatim thuhet më shumë si klishe dhe nuk trajtohen asnjëherë të metat e tij apo problematikat që kishte. I vetmi dokument analitik që kemi është “Raporti justifikues për Projektkodin Civil”, i cili në pjesën e parë të tij, paraqet të metat thelbësore të këtij legjislacioni duke argumentuar dhe kështu se përse duhej një kod i ri që të rregullonte marrëdhëniet civile dhe pse ishte e pamundur të përmirësohej, nëpërmjet ndërhyrjeve legjislative. Ky moment ka rëndësi, pasi siç u trajtua më sipër, nga mendimet që u morën nëpër Shqipëri, përpara reformës legjislative, jo të gjithë ishin dakord me hartimin e kodeve të reja, por sugjeronin mbajtjen në fuqi të tyre duke i përmirësuar.

Raporti justifikues i Komisionit Ligjpërgatitës evidentonte mangësitë e shumta të Kodit Civil Osman dhe legjislacionit të atëhershëm në fusha të ndryshme të së drejtës civile, të cilat në mënyrë të përmbledhur kishin të bënin së pari me dallimet fetare në legjislacion, duke qenë se parashikoheshin dispozita të ndryshme për myslimanët dhe të krishterët, duke krijuar në këtë mënyrë pabarazi, midis shtetasve të ndryshëm. Një tjetër problem ishin çështjet e gjëndjes civile dhe të administrimit të pasurisë, duke qenë se ky legjislacion nuk i rregullonte në mënyrë të qartë çështjet e vendbanimit, zhdukjes së personave dhe administrimin e pasurisë së të zhdukurve.

E drejta mbi sendet dhe pronësia, paraqitej problematike se Kodi Civil osman përmbante dispozita të shpërndara dhe të paplota mbi sendet, duke mos trajtuar në mënyrë të plote, institute të rëndësishme si servitutet personale dhe ato prediale. Gjithashtu dispozitat mbi bashkëpronësinë dhe posedimin ishin të kufizuara dhe të fragmentuara. Pjesa më problematike mbetej pjesa e trashëgimisë, dispozitat ishin të shpërndara, komplekse dhe të bazuara në dogma fetare, duke favorizuar meshkujt ndaj femrave. Gjithashtu ky Kodi Civil, nuk parashikonte administrimin e pasurisë në rast të mungesës së trashëgimtarëve dhe kishte kufizime në përdorimin e testamenteve. Përsa i përket të drejtës së detyrimeve dhe kontrata, megjithëse ishte pjesa më e madhe që rregullohej nga ky Kod, rezulton se këto dispozita ishin të pakoordinuara, nuk siguronte lirinë kontraktore dhe përmbanin mangësi në rregullimin e shkakut, objektit dhe ekzekutimit të kontratave. Kodi Civil Osman nuk njihet gjithashtu edhe institute të kësaj të drejte si cedimi, hipoteka dhe begatimi pa shkak.

Për më tepër ky Kod, siç e përmendëm më sipër, nuk rregullonte të drejtën familjare, e cila ishte konsideruar si një çështje fetare. Duke u bazuar në të këtë të drejtë, martesa trajtohej si akt fetar, gruaja konsiderohej inferiore ndaj burrit dhe ligji lejonte martesën poligame. Gjithashtu nuk njiheshin institute të së drejtës familjare si birësimi dhe uzufrukti ligjor, ndërsa fëmijët e lindur jashtë martese përjashtoheshin nga të drejtat e trashëgimisë. Gjithashtu, trajtimin i këtyre çështjeve nga gjykatat fetare paraqiste problematika në drejtim të pavarësisë dhe profesionalizmit, duke ndikuar në efektivitetin e zbatimit të ligjit

Për këtë arsye përgatitja e një Kodi të ri Civil i cili do të shkëpuste këto marrëdhënie të rëndësishme shoqërore, nga e drejta fetare, por edhe të merrte në konsideratë zhvillimet më të fundit të kësaj dege të së drejtës, kishte rëndësi parësore. Puna për hartimin e Kodit Civil, ishte përpjekja e dytë e madhe e realizuar nga Komisioni Ligjpërgatitës. Nga burimet arkivore dalin në pah disa karakterista të veçanta. Kështu në rradhë të parë mendoj se duhet diskutuar çështja se cilët qenë hartuesit e Kodit Civil. Referuar burimeve arkivore, rezulton se puna për këtë projektkod është realizuar nga Komisioni Ligjpërgatitës në vitin 1927. Në këtë përiudhë sipas akteve emëruese që gjenden në arkivë, rezultojnë anëtarë të këtij komisioni, Mehdi Frashëri, Agjah Libohova, Thoma Orrolloga dhe Faik Dibra. Po këta katër emra, rezultojnë që të kenë firmosur edhe raportin justifikues, cili mban datën 29.11.1927. Pra, hartimi i projekt-kodit civil ka përfunduar në fund të muajit nëntor 1927.

Por puna e Komisionit Ligjpërgatitës, nuk ka ecur edhe pa kundërshtime. Në këtë rast i referohemi kundërshtimit që u paraqit nga Dega Civile e Gjyqit të Diktimit, e cila iu drejtua me një raport të gjatë Kryesisë së Republikës. Sipas këtij raporti, rezulton se në Komision ka pasur dy rryma, në lidhje me modelin që duhej zgjedhur si bazë për hartimin e Kodit Civil, ku rryma e parë preferonte Kodin Civil Francez si model për t’u ndjekur dhe rryma e dytë preferonte Kodin Civil Zvicerian. Duke qenë se anëtarët ishin ndarë në mënyrë të barabartë (dy me dy), Ministria e Drejtësisë kishte anuar në favor të modelit francez, duke filluar së përkthyeri këtë Kod. Me këtë rast trupa gjyqësore, shfaqej kundër modelit francez, pasi e konsideronte atë tepër të vjetëruar, të mbështetur në zakonet e vjetra franceze, në të drejtën romake, në dekretet mbretërore, në të drejtën e lindur në kohën e revolucionit, si edhe në të drejtën kishtare. Nga ana tjetër renditeshin disa të meta të Kodit Civil Francez, duke e krahasuar dhe me modelin e Kodit Civil Gjerman.

Në përfundim, Trupa Gjyqësore e Degës Civile të Gjyqit të Diktimit shprehej në favor të Kodit Civil Zvicerian, i cili konsiderohej si më modern, pasi ishte hartuar së fundmi, si edhe ishte pranuar edhe nga Turqia si kodi i saj civil. Argumentohej më tej se marrja e këtij modeli lidhej edhe me faktin se shumica e juristëve shqiptarë dinin turqisht, ndërsa për ata juristë që studionin në vendet perëndimore, ishin të shpërndarë kryesisht në vende si Itali, Austri, Gjermani dhe Zvicër. Për rrjedhojë modeli zvicerian, studiohej më shumë edhe nga kjo kategori e juristëve të ardhshëm. Një tjetër qëndrim që ishte në favor të tezës se duhej të merrej Kodi Civil Zvicerian si model dhe jo ai francez u paraqit dhe nga disa avokatë.

Ky qëndrim provokoi dhe përgjigjen e Komisionit, sipas të cilit bazë në hartimin e Kodit Civil të Shqipërisë janë marrë si Kodi Civil i Francës ashtu edhe i Zvicrës. Megjithëse pranohej se ka pasur një divergjencë midis anëtarëve, ajo ka qenë e vogël duke u vendosur që për bazë të jetë Kodi Civil Francez, por në disa institute do të ndiqej Kodi Civil Zvicerian. Për Komisionin, nuk përbënte të metë, por përkundrazi avantazh që "E Drejta e Detyrimeve dhe e Kontratave" në Kodin Civil Francez mbështetej në të Drejtën Romake, kjo sepse kjo e drejtë ishte zhvilluar që në atë kohë. Për më tepër në të Drejtën Romake mbështetej edhe Kodi Civil Gjerman. Komisioni kundërshtonte gjithashtu edhe pretendimin se Kodi Civil Francez, mbështetej në normat e kohës së monarkisë absolute, në dekretet perandorake apo edhe në të drejtën kishtare.

Në këtë rast, sillej në vëmendje fakti, se Kodi Civil Francez në vitin 1896 kishte pësuar një reformim rrënjësor duke iu përshtatur kushteve moderne si edhe duke u larguar nga e kaluara. Po kështu, Komisioni pretendonte se Franca kishte qenë historikisht armik i kishës dhe për rrjedhojë mohohej çdo lloj lidhjeje me të drejtën kishtare. Komisioni e vlerësonte Kodin Zvicerian si më pak të përshtatshëm për shkak të mungesës së një doktrine dhe jurisprudence të zhvilluar, si dhe për faktin se ai linte pjesë të së drejtës civile në duart e kantoneve. Në të kundërt, Kodi Civil Francez, me një doktrinë dhe praktikë gjyqësore të konsoliduar, shihej si një model më i përshtatshëm, sidomos duke pasur parasysh që ishte adoptuar nga shumë shtete, përfshirë Italinë, dhe i përshtatej kushteve të Shqipërisë.

Në raportin justifikues që Komisioni Ligjpërgatitës hartoi në përfundimin e Projektkodit Civil, trajtohet përsëri çështja e modeleve të së drejtës civile. Kështu sipas këtij raporti, modelet që kishte përballë Komisioni për të zgjedhur ishin: a) Kodi i Francës dhe ato të shteteve latinë, që bazoheshin mbi atë dhe b) Kodi Gjerman dhe ai i Zvicrës. Komisioni pranon se Kodi Civil Gjerman dhe ai i Zvicrës, në pikëpampjen e metodës, strukturës teknike dhe të saktësisë në terma prevalonin kundrejt Kodit Civil të Francës, madje pranohej se disa institute i kanë zhvilluar në mënyrë më të plotë se kodet e shteteve latine. Por Kodi Civil i Zvicrës nisur nga parimet që ndiqte, në përmbledhjen e ngushtë të tekstit dhe me referimin në legjislacionet kantonale, në shumë raste shfaqte kontradikta që zbehnin avantazhet e cituara.

Duke qenë i përmbledhur dhe i errët, shumë herë shfaqej një vështirësi e madhe në kuptimin e dispozitave të tij. Tjetër mangësi që njihej ishte edhe fakti se jurisprudenca dhe komentarët që ekzistonin për këtë Kod në gjuhët gjermane, italiane dhe frënge, ishin shumë të shkurtër, dhe madje pretendohej se dhe gjyqtarët e formuar në zbatimin e këtij kodi ndodheshin në vështirësi të mëdha. Këta argumentë sipas Komisionit, tregonin se përse Kodi Civil i Zvicrës nuk duhej që të merrej në konsideratë.

Përsa i përkiste Kodit Civil Gjerman, Komisioni kritikonte faktin që i kishte dhënë një pushtet shumë të gjerë gjyqtarit, për shembull për të vendosur mbi çështjet kur mungonin dispozitat ligjore apo normat zakonore, pra praktikisht të vepronte si legjislator, duke zbatuar rregullat e mirëbesimit, duke dhënë dëmshpërblime më të medha se ato të parashikuara në kontratë, duke plotësuar vetë pikat dytësore të një kontrate, duke dëgjuar çdo lloj prove dhe dëshmitar në rastin e akteve dhe rradhorëve zyrtare të pasakta, etj. Sipas Komisionit këto janë çështje që e bënin legjislatorin të dyshojë nëse dhënia e drejtësisë mund të sigurohej më këto lloj parimesh, duke sjellë rrezikun e cënimit të interesave të palëve. Sipas Komisionit, kur shihej se në shtete të mëdha e shumë të përparuara, “kompetentët” këshillonin legjislatorin që të mos i jepnin gjyqtarit tagra aq të gjëra, sugjerohej që këto këshilla duhej që të ndiqeshin nga një shtet që ishte ende në hapat e para të tij.

Mendim ndryshe kishte Komisioni për Kodin Civil të Francës. Ky Kod duke mos e kufizuar lirinë kontraktore dhe duke mos i dhënë gjyqtarit kompetenca të gjëra, konsiderohej se ndiqte një rrugë të mesme dhe siguronte mjaftueshmërisht interesat e kontraktuesve. Avantazhi kryesor dukej se ishte fakti që teksti i Kodit të Francës, ishte aq i zhvilluar, i thjeshtëzuar dhe i qartë, sa mund të thuhej se ishte i kuptueshëm dhe prej atyre që nuk kishin formim në interpretimin e ligjeve. Ishte kjo arsyeja që ky Kod ishte përkthyer dhe kopjuar nga shumë shtete, ku Komisioni citon Italinë, Spanjën, Japoninë, Blegjikën, Portugalinë, Rumaninë, Egjiptin, shumë shtete të Amërikës së Jugut, etj. Fakti që Kodi Civil Francez kishte më shumë se 100 vite që zbatohej (në fakt në kohën e hartimit të projektkodit tonë civil, kishte 123 vjet që zbatohej), kishte kontribuar në formimin e një jurisprudence të gjërë e cila lehtësonte shumë detyrën e gjyqtarëve dhe avokatëve në zgjidhjen e çështjeve të ndryshme.

Argumenti përfundimtar duket se ishte çështja e gjuhës ku pretendohej se frengjishtja dhe italishtja ishin gjuhë të njohura nga profesionistët e së drejtës në Shqipëri dhe po përhapej më shumë prej liceve franko-shqiptare. Gjithashtu, sipas Komisionit, studentët shqiptarë për drejtësi ishin duke kryer studimet e tyre në Francë dhe Itali. Në mënyrë të përmbledhur, Komisioni e përfundon analizën e tij duke u shprehur se në hartimin e projektkodit civil, u mor për bazë kodi i Francës dhe ai i Italisë, i cili pa u larguar nga i pari, kishte një klasifikim më të arsyeshëm, dhe përmbante disa hollësira, shumica e të cilave bazoheshin në jurisprudencën franceze. Kodi Civil i Francës origjinalisht ishte hartuar në vitin 1804, por ligjvënësit francezë nuk kishin mbetur mbrapa levizjeve legjislative të shek.XIX, prandaj mbi atë Kod ishin bërë aq shumë modifikime, duke përmirësuar të metat, sa që, sipas Komisionit, mund të quhej dhe një kod i ri. Gjithashtu Komisioni pretendonte se nuk ishte kufizuar vetëm në përkthimin tekstual të këtij Kodi, por duke marrë në konsideratë Kodin Civil gjerman dhe atë zvicerian, kishte marrë prej tyre disa dispozita për plotësimin e projekt-kodit, duke u kujdesur që të mos largohej nga parimet kryesore dhe të mos prishej harmonia e tij. Komisioni pranonte se për çështje të fejesës dhe martesës kishte marrë në konsideratë dhe dispozita të përshtatura nga e drejta jonë zakonore.

Me përfundimin e projektit të Kodit Civil, nga Ministria e Drejtësisë iu kërkua Gjyqit të Diktimit që të caktonte katër anëtarë nga të dyja degët (civile dhe penale) që të merrnin pjesë në bisedimet në lidhje me këtë projekt. Nga ana e degës penale kjo ftesë u refuzua, duke ngritur përsëri debatin për modelin që duhej të ndiqej, ai francez apo ai zvicerian, por kësaj herë në një tjetër drejtim, duke pretenduar se ata që mbronin modelin zvicerian, për më tepër bazuar në faktin se ai është pranuar dhe nga Turqia, në fakt nuk duan që të shkëputen nga tradita turke. Për këtë arsye, Kryetari i Degës Penale të Gjyqit të Diktimit nuk e konsideronte të sinqertë këtë bisedim, kjo dhe e përforcuar nga mungesa e njohurive të tij në fushën civile. Më pas ky projektkod iu paraqit Qeverisë, e cila e miratoi atë në mbledhjen e datës 10.2.1928 dhe iu dërgua më pas Parlamentit, ku Kryetari i Dhomës së Deputetëve ia komunikoi deputetëve në mbledhjen e datës 7 mars 1928.

Referuar tekstit të projekt-kodit si edhe raportit justifikues që e shoqëronte atë rezulton se në fillim në të, parashikoheshin “Dispozita mbi interpretimin dhe aplikimin e ligjave përgjithësisht”. Kjo pjesë përbëhej nga 11 nene dhe ishte marrë nga Kodi Civil Italian. Më pas vijohej me Librin e Parë, i cili ndahej në 15 tituj. Megjithëse rradha ishte përcaktuar sipas Kodit Civil francez, pjesa e shtetësisë ishte marrë nga Italia, duke bërë disa ndryshime që i përshtateshin realitetit shqiptar.

Nga Kodi Civil i Francës, në pjesën e akteve të gjëndjes civile, u hoqën ato dispozita që i takonin formaliteteve të martesës dhe u vendosën në pjesën përkatëse të celebrimit duke qenë të lidhura organikisht me këtë pjesë. Ndryshime pati edhe pjesa e akteve të gjendjes civile përsa i përket ushtarakëve pasi konsiderohej shumë e gjatë. Kjo mendohej me faktin që Franca kishte një organizëm ushtarak shumë të madh, ndryshe nga Shqipëria. Përsa i përket nocioneve të “banesës” dhe “qëndrimit”, i pari u mor nga Franca, ndërsa i dyti nga Italia, meqë Kodi Civil francez e përmendte por nuk e trajtonte “qëndrimin”. Në lidhje me institutitin e zhdukjes së personit, sistemi francez dhe gjerman, nuk u pëlqye prej Komisionit, i cili përzgjodhi sistemin Italian, pasi ishte më i plotë si edhe merrej në konsideratë psikologjia e popullit shqiptar.

Në lidhje me institutin e fejesës rezultonte se Kodi Civil francez nuk kishte asnjë lloj parashikimi, por për Komisionin, realiteti shqiptar këtij instituti i kishte dhënë një rëndësi të veçantë. Delikate konsiderohej prishja e fejesës, e cila sillte shumë probleme në shoqërinë shqiptare. Për rrjedhojë Komisioni përshtati dispozitat nga Kodi Civil zvicerian, ku trajtohej ky institut dhe me dispozita të veçanta u përcaktua se ata që duan të prishin fejesën, duhej t’i drejtoheshin një komision pleqsh i përbërë nga gjinia apo miqtë e të dyja palëve dhe ky detyrim u lidh me një sanksion të posaçëm me të cilin shpresohej të ndaloheshin problematikat që ndodhnin në atë kohë.

Në lidhje me institutin e martesës, Komisioni nuk mori në konsideratë parashikimet e Kodit Civil francez, përsa i përkiste moshës, pasi konsiderohej shumë e ulët dhe jo në përputhje me zhvillimin fizik të femrës. Për këtë arsye u përcaktua mosha 16 vjeçare. Gjithashtu u përcaktua ndalimi i lidhjes në martesë deri në shkallën e katërt, pasi nuk përputhej me shoqërinë patriarkale shqiptare, si edhe sillte probleme fizike dhe shëndetësore për brezat e ardhshëm. Rastet e anulimit të martesës u morën nga Kodi Civil zvicerian.

Nga krahasimi midis dy kodeve. Komisioni citon faktin se Kodi Zvicerian parashikon si rast anulimi të martesës faktin nëse bashkëshorti kishte gënjyer mbi ndërshmërinë e atij me të cilin ishte martuar, nëse i fshehte bashkëshortit një sëmundje që rrezikonte shëndetin e bashkëshortit tjetër ose të paslindurve. Sipas Komisionit, këto shkaqe, ndonëse ishin shumë të arsyeshme, nuk figuronin në Kodin Civil francez. Përsa i përket zgjidhjes së martesës ose shkurorëzimit, Komisioni konstatoi të meta në Kodin Civil francez dhe përshtati dispozitat e Kodit Civil zvicerian pasi ishin më të zgjeruara dhe i përshtateshin zhvillimeve shoqërore. Këtu përmenden si faktorë pozitivë e drejta e dëmshpërblimit të favor të bashkëshortit të pafajshëm, mundësia që i ishte dhënë gjyqtarit që ta detyronte bashkëshortin, qoftë dhe të pafajshëm, që t’i jepte detyrimin për ushqim bashkëshortit tjetër, kur ndodhej në pamundësi.

Përsa i përkiste përgjegjësisë prindërore dhe kujdestarisë, nuk u mor nga Kodi Civil francez kujdestaria gjysëm zyrtare, pasi u konsiderua e padobishme dhe që kritikohej nga vetë studiuesit francezë. Në lidhje me pushtetin atëror mbi të miturit, madhorinë dhe emancipimin, dispozitat ishin marrë përgjithësisht nga legjislacioni italian, por mosha madhore u vendos që të ishte 20 vjeç, duke marrë në konsideratë klimën e vendit dhe duke iu shmangur parashikimit të Mexhelesë dhe Kodit Civil francez.

Në lidhje me paaftësinë e personave, ishin marrë si model dispozitat e Kodit Civil zvicerian për kujdestarinë duke u kombinuar me dispozitat e Kodit Civil francez për caktimin e kujdestarit nga ana e gjykatave, veçanërisht kur personi nuk mund të administronte pasurinë e tij.

Në lidhje me personat juridikë, rezulton se Kodi Civil francez kishte mangësi të theksuara përderisa nuk kishte parashikime ligjore në lidhje me to. Për këtë arsye në lidhje me këtë kategori subjektesh, Komisioni përshtati dispozitat nga kodet civile të Zvicrës dhe Gjermanisë.

Libri i dytë i Kodit Civil rregullonte trashëgiminë, që sipas Komisionit bazat parimore të projektit ishin:

a) Në pjesën e trashëgimit legjitim: Barazimi i mashkullit me femnën në pjesën trashëgimore, njejsimi i gjinisë prej ati dhe asaj prej ame, sigurimi i të drejtave të bashkëshortit, sidomos kur konkurron me trashigimintarë të tjerë, përveç ta paslindunve, ose, kur nuk ka trashigimtar të tjerë, kufizimi i trashëgimit deri në shkallën e gjashtë të tërthortë, ngritja e ndalimit midis pasunis të ndryshme (mylk, erasi, vakf). b) Në pjesën e trashigimit testamentar; Caktimi pjesës të disponueshme si mbas afërsis të trashëgimtarëve, rregullat për zbritjen e dhurimeve që lëndojnë rezervën ligjore, pranimi i nënemnimit komun dhe ndalimi i nënemnimit fide-komise, i cili asht kundër principeve ekonomike, nevoja e aprovimit qeveritar për disponimet qi bahen në favor të disa personave moralë dhe sidomos të komuniteteve laike e t’instituteve fetare, aplikimi i një lloj rregullave për pjesëtimin e trashëgimit, si për sendet e luajtshme ashtu edhe për të paluejtshme

Referuar raportit të Komisionit, rezulton se pjesa e trashëgimisë ishte marrë nga kodet civile të Francës dhe Italisë por me ndryshime. Kështu rastet e zotësisë për të trashëguar ishin zgjeruar duke u marrë në konsideratë neni 450 i Kodit Civil të Zvicrës, pasi rastet e këtij Kodi ishin më të gjera dhe më të zhvilluara.

Përsa i përkiste pjesës së bashkëshortit pasjetues në përputhje me kodet franceze dhe italiane, bashkëshorti pasjetues merrte vetëm uzufruktin e pjesës që duhej t’i takonte, kur konkuronte me të paslindurit, por në ndryshim nga këto kode, Komisioni përcaktoi që në rast se konkurimi ishte me thjeshtrit atëhere bashkëshorti pasjetues merrte pronësinë e pjesës së tij.
Në lidhje me vlefshmërinë e një testamenti, u përcaktua që nëse marrësi nuk ishte gjyqtar apo noter, atëherë ai duhet ta dorëzonte atë sa më parë, brenda një afati të caktuar përpara gjyqtarit të paqit, ku mbahet një procesverbal, dhe më pas i kalohej noterit dhe në mungesë të tij ruhej në arkivën e gjykatës. Në lidhje me pjesën që mund të disponohej me testament, Komisioni vendosi të mos merrte në konsideratë parashikimet e Kodit Civil francez, por përcaktoi që nëse testatori kishte një fëmijë atëherë mund të disponote vetëm gjysmën e pasurisë së tij dhe nëse kishte dy apo më shumë fëmijë atëherë mund të dispononte me testament deri në një të tretën e pasurisë. Gjithashtu, duke u shkëputur nga e drejta franceze, u përcaktua dhe një rezervë ligjore për vellezërit dhe motrat, në një të katërtën e pasurisë së trashëgimlënësit. Ky ndryshim u bazua në realitetin shqiptar, duke qenë se vellezerit në Shqipëri kryesisht bashkëjetonin dhe u mor si model neni 471 i Kodit Civil të Zvicrës. Po nga Kodi Civil zvicerian u mor si model edhe neni 630, për të drejtën e konferimit, duke përcaktuar që konferuesi detyrohej të llogarisë vlerën reale të sendit të tjetërsuar dhe jo sipas Kodit Civil francez që vlera e sendit llogaritej sipas vlerës që ka pasur kohën së çeljes së trashëgimisë.

Libri i tretë i kushtohej pronësisë, sendeve dhe të drejtave reale mbi to. Për këtë pjesë u morën si modele kodet civile të Italisë dhe Frances, me disa ndryshime të vogla që i linin vend më shumë rasteve zakonore të vendit. Megjithëse pranohej që shumica e kodeve evropiane nuk njihnin të drejtën e parablerjes midis bashkëpronarëve (me përjashtim të kodit miks të Egjiptit dhe Kodit Civil të Zvicrës), Komisioni gjykoi, që nisur nga realiteti shqiptar, ky institut duhej të mbetej në Shqipëri, por duke iu shmangur rregullimeve të Mexhelesë, të cilat ishin mjaft të komplikuara. Pjesa e bashkëpronësisë, e administrimit dhe e pjesëtimit të pasurisë u mor nga Kodi Civil Italian. Po në këtë libër, trajtoheshin dhe mënyrat e fitimit dhe trasnferimit të të drejtave mbi sendet. Në përgjithësi kjo pjesë ishte hartuar bazuar në kodet civile franceze dhe italiane por u përfshinë edhe disa dispozita të pjesës së detyrimeve të Kodit Civil zvicerian. Kështu kodet civile franceze dhe italiane nuk kishin dispozita se kur një kontrate quhet e plotësuar dhe jurisprudenca e këtyre vendeve aplikonte disa teori. Për të shmangur një situatë të ngjashme Komisioni përshtati dispozitat e para të pjesës së detyrimeve të Kodit Civil zvicerian, por duke shtuar, si më i plotë për kushtet e Shqipërisë edhe nenin 154 të Kodit Civil gjerman. Përsa i përket veseve të vullnetit u aplikuan dispozitat e Kodit Civil zvicerian, duke bërë disa rregullime të vogla me qëllim harmonizimin e tyre me pjesët e marra nga kodet civile franceze dhe italiane. Po nga Kodi Civil zvicerian u morën dhe dispozitat në lidhje me përfaqësimin, duke qenë se mungonin në Kodin Civil francez.

Të pamjaftueshme u quajtën dhe parashikimet e kodeve civile franceze dhe italiane në lidhje me detyrimet që rridhnin nga deliktet dhe quasi-deliktet. Për këtë arsye u përdorën përsëri dispozitat e pjesës së detyrimeve të Kodit Civil zvicerian. Në pjesën e përgjithshme të detyrimeve, Komisioni përshtati parimet e neneve 82 dhe 83 të Kodit Civil zvicerian duke qenë se duhej të vlenin për të gjitha kontratat, ndërkohë që kodet civile franceze dhe italiane i kishin vetëm për disa kontrata. Po kështu u përshtaten dhe nenet 93 dhe 96 të Kodit Civil të Zvicrës pasi plotësohej më mirë instituti i ofertave reale dhe siguroheshin të drejtat e debitorit kundër kreditorit që ishte në “morë”.

Përsa i përket lidhjes së kontratave në favor të të tretit, neni 1121 i Kodit Civil francez u pa aq i paplotë saqë u pranua neni 112 i Kodit Civil të Zvicrës. Përsa i përket mjeteve për sigurimin e të drejtave të kreditorëve, u konstatua se Kodi Civil i Francës, në nenin 1167 njihte vetëm padinë pauliane, por jo padinë për kundërshtimin e veprimeve të simuluara të debitorit. Për këtë arsye Komisioni shtoi dhe një nen tjetër (neni 1259) në Projekt-kodin civil shqiptar. Duke qenë se Kodi Civil francez e njihte cedimin vetëm për kontratën e shitjes, Komisioni këtë pjesë e mori nga Kodi Civil zvicerian, pasi një institut i tillë mund të zbatohej për shumicën e marrëdhënieve detyrimore dhe kontraktore.

Pjesa e kontratave të projekt-kodit civil, hapej me kontratën e martesës. Megjithëse kjo kontratë i përkiste të drejtës familjare dhe normalisht duhej në Librin e Parë, Komisioni nisur nga natyra ekonomike e saj, ndoqi modelin e kodeve civile franceze dhe italiane. Megjithatë nga përmbajtja, modeli i përgjedhur për këtë kontratë ishte ai italian, pasi njihte bashkëpasunimin e fitimeve, si edhe kishte sistemin e veçimit të pasurive bashkë me sistemin dotal.

Për kontratën e shitjes u ndoq modeli francez dhe Italian duke shtuar disa dispozita nga Kodi Civil zvicerian, që përmbante disa detaje në lidhje me disa lloje shitjesh, si ajo me mostrë, apo me provë, si edhe mbi shitjet me ankand të detyrueshëm. Për shitjen për shkak lëndimi, duke qenë se kodet civile franceze dhe italiane bënin diferencime midis shitjes së sendeve të luajtshme dhe të paluajtshme dhe duke qenë rëndësia e madhe që kishte marrë shitja e sendeve të paluajtshme, u mor në konsideratë neni 21 i Kodit Detyrimor të Zvicrës.

Kontrata e qiramarrjes u bazua në të drejtën franceze dhe italiane, por me ndryshimin që Komisioni në projektkodin civil, vendosi si shkak të zgjidhjes së kontratës dhe vdekjen e qiramarrësit, ndryshe nga kodet e këtyre vendeve që nuk e parashikonin një mundësi të tillë.

Interesante ishte situata në lidhje me kontratën e punës. Kështu sipas kodeve civile franceze dhe italiane, si kontratë qiraje klasifikoheshin dhe kontratat pajtimit (punës), sipërmarrjes dhe bartjes (transportit), duke u dalluar sipas objektit në kontrata qiraje sende apo qiraje pune. Në Francë megjithatë ekzistonte edhe një Kod Pune, i cili parashikonte dhe kontratën punës, por doktrina në atë vend mesa duket pëlqente më shumë kontratën e punës të parashikuar nga Kodi Civil. Ndryshe nga këto dy kode, kodet civile zviceriane dhe gjeermane kishin një ndarje të plotë midis këtyre kontrateve. Nga Komisioni u përzgjodh modeli zvicerian, duke e ndarë kontratën e punës nga kontrata e qirasë.

Në lidhje me kontratën transportit, u mor modeli francez, duke vendosur një dispozitë e cila të referonte në Kodin tregtar. Sipas shkencës juridike të kohës, kjo kontratë klasifikohej si tregtare.
Në lidhje me delegimin, u morën si model parashikimet e kodeve civile gjermane dhe zviceriane. Në lidhje me kufirin e kamatave u vendosën të ndryshme kamatat moratore dhe të ndryshme ato konvencionale. Ky dallim u bë për shkak të vështirësisë në dhënien e kredive.
Në projekt-kodin civil u vendos sistemi i transkiptimit që kishin kodet civile franceze dhe italiane. Ky sistem krijonte mundësi konsultimi me këto libra nga palët, mbi të drejtat që kanë nevojë të dinin. Gjithashtu ky sistem lejonte transkiptimin e akteve mbi të drejtat e tjera reale dhe shumë kërkesa apo akte që kishin një rëndësi të posaçme për të tretët.
Në lidhje me pjesën e privilegjeve dhe hipotekave, duke qenë se Kodi Civil i Francës kritikohej në këtë pjesë, u mor për bazë Kodi Civil i Italisë.

Bashkë me projekt-kodin civil, u hartua dhe projektligji mbi aplikimin e Kodit Civil, i cili përmbante dispozita tranzitore mbi pikat më të rëndësishme që mund të lindin mbas hyrjes në fuqi të Kodit Civil. Zgjidhja e çështjeve të tjera, iu la gjyqtarëve për t’i zgjidhur sipas parimeve mbi fuqinë prapavepruese të ligjeve dhe sipas atyre që rezultonin nga projektkodi civil. Për të lehtësuar aktet e gjendjes civile, projektkodi u hartua duke pasur në konsideratë krijimin e komunave.

Një tjetër aspekt i rregulluar ishte edhe çështja e testamenteve të lëshuara përpara hyrjes në fuqi të Kodit Civil. Kështu për testamentet e krishtera do të merrej në konsideratë urdhëri i Vezirit i datës 7 Safer 1278 (kalendari alla turka), duke u quajtur këto testamente plotësisht të vlefshme nëse testatori kishte vdekur përpara hyrjes në fuqi të Kodit të ri Civil. Ndërsa për popullsinë muslimane do të zbatoheshin dispozitat e mëparshme. Përsa i përkiste testamenteve të bëra sipas ligjit të testamenteve, u përcaktua që edhe ato të mbeteshin në fuqi dhe do të konsideroheshin të vlefshme, por me kusht që testatorët, brenda dy muajve të përshtasnin testamentet me rregullimet e reja të Kodit Civil. Me qëllim mos krijimin e diferencave midis kreditoreve, për marrdhëniet që ata kishin me debitorët përpara hyrjes në fuqi të Kodit Civil dhe marrëdhëniet që mund të krijoheshin mbas hyrjes në fuqi të u përcaktua që nuk do të bëhej inskriptimi deri në një vit mbas hyrjes në fuqi të Kodit Civil. Gjithashtu ky projektligj rregullonte dhe tranzitimin nga zyrat kadastrale në zyrat e transkiptimit. Për të huajt u përcaktua që pronat e tyre në Shqipëri duhej që brenda 7 vjetëve t’ua shisnin shtetasve shqiptare ose përndryshe do të shpronësoheshin, rregullim ky që vinte si rezultat i parashikimit të nenit 124 të Statutit Themeltar, që ndalonte pronësinë e të huajve mbi pasuritë e paluajtshme në Shqipëri. Një rregullim i fundit ishte edhe shfuqizimi i gjykatave fetare dhe përcaktimi i fatit të çështjeve ende të pambyllura.

Pjesa e mësipërme u trajtua shumë gjerë, për të kuptuar punën e madhe juridike që është bërë nga Komisioni Ligjpërgatitës për hartimin e projekt-kodit të ri civil. Megjithëse, flitet shumë për një punë “shkëlqyer”, ajo asnjëherë nuk ishte analizuar dhe paraqitur komunitetit të juristëve dhe historianëve. Pasqyrimi i mësipërm, i instituteve të së drejtës civile dhe modelet që përzgjodhën, tregojnë për një punë të lartë shkencore të anëtarëve të Komisionit Ligjpërgatitës. Projektkodi Civil u shqyrtua në Dhomën e Deputetëve dhe më pas në Senat. Diskutimet në këto dy dhoma qenë përgjithësisht pozitive, me përjashtim të atyre të disa zërave që pretenduan se se Komisionit Ligjpërgatitës i ishin bërë presione nga ana e Qeverisë me qëllim që hartimi i tij të bëhej në disa pjesë në një mënyrë të caktuar, diskutime mbi mënyrën e miratimit, diskutime mbi disa nene të caktuara, si edhe ato që kishin të bënin me çështjen e zgjidhjes së martesës pasi binte në kundërshtim me dogmat fetare. Në fund Projekt-kodit Civil, u miratua në tërësi, si nga Dhoma e Deputetëve ashtu edhe Senati, duke bërë vetëm ndryshimin e datës së hyrjes në fuqi të Kodit Civil, duke përcaktuar datën 1 prill 1929 si edhe duke ngarkuar të gjithë trupa ministrore për zbatimin e tij.

Paralelisht me miratimin e projektkodit civil, nga Qeveria iu përcoll për miratim Dhomës së Deputetëve edhe një fjalor me terma që përdoreshin në projekt-kodin e ri civil. Ky fjalor ishte përgatitur nga Komisioni Ligjpërgatitës me synim sqarimin e këtyre termave dhe arsyeja se përse kërkohej që të miratohej në Parlament një fjalor kishte si synim që ti jepej atij forma e një interpretimi autentik. Ky fjalor përbej në dukje nga terma në gjuhën shqipe, por që në fakt ishin terma të huaj të shqipëruar dhe që përdoreshin për herë të parë në një legjislacionin tonë, shoqëruar me të njejtin term në gjuhën frenge dhe më pas shoqëruar me të njëjtin term në gjuhën turke. Dhoma e Deputetëve mbasi e votoi, ia kaloi për shqyrtim Senatit, i cili mbasi e miratoi ja përcolli më pas Qeverisë për realizimin e formaliteteve të publikimit.

Shtojca e dytë e Kodit të Procedurës Civile

Në Shqipërinë e asaj kohe, procesi gjyqësor civil rregullohej nga Kodi i Procedurës Civile i periudhës osmane, i datës 9 Huzeira 1295 (21 qershor 1879). Megjithëse këtij Kodi, në Shqipëri i ishin bërë disa ndryshime me Shtojcën e parë, miratuar nga Parlamenti i kohës në vitin 1927, përsëri ato kishin qenë disa përmirësime sipërfaqësore. Për këtë arsye, Komisioni Ligjpërgatitës përgatiti një reformë më të thellë të këtij Kodi, e cila u titullua projekt-shtojca e dytë e Kodit të Procedurës Civile. Nga vetë emërtesa rezulton se në këtë rast kishim të bënim me një legjislacion përmirësues të Kodit ekzistues të Procedurës Civile, por jo një Kod të mirëfilltë si Kodi Penal apo Kodi Civil.

Ndryshimet që erdhën nëpërmjet kësaj projekt-shtojce kishin si qëllim përmirësimin e procesit gjyqësor civil për aq sa ishte e mundur deri në hartimin e një Kodi Procedure Civile të mirëfilltë dhe pwrjashtja e normave procedurale me Kodin e ri Civil. Mesa duket baza për hartimin e projekt-shtojcës së dytë të Kodit të Procedurës Civile ka shërbyer Kodi i Procedurës Civile i Perandorisë Austriake, i vitit 1911. Ky konkluzion bazohet në një vendimmarrje të mëvonshme të Këshillit të Shtetit, i cili kur mori vendim për hartimin e një projektkodi të ri të procedurës civile, ndër të tjera u shpreh se: “Mbas shumë bisedimeve u vendos unanimisht që t’adoptohet procedura civile Austriake, e cila në botën e Juristëve ka nji famë nga pikëpamja e praktikës edhe nji precedent ne Shtetin Shqiptar me shtojcën e II-të te Procedurës ne fjalë”.

Projekt-shtojca u paraqit në Parlamentin e kohës, në seancën e datës 25 shkurt 1929 dhe e gjithë procedura përfundoi me miratimin e saj me datë 28 shkurt 1929. Dukshëm rezulton se procedura parlamentare në këtë rast ka qenë shumë e shkurtër.

Kodi Tregtar

Përsa i përket Kodit Tregtar, puna kishte filluar nga Komisioni Ligjpërgatitës, e cila kishte nisur paralelisht me hartimin e Shtojcës së Dytë të Procedurës Civile. Gjithësesi puna në këtë drejtim që shumë e ngadaltë dhe praktikisht nuk u përfundua asnjëherë nga ky Komision. Sipas një vendimi të mëvonshëm të Këshillit të Shtetit, rezultonte se mbi këtë projekt “shumë a pak asht baë edhe një punim privat, pa marrë formën e nji projekt ligji…”

Konkluzione

Komisioni ligjpërgatitës gjatë kohës së shkurtër të ekzistencës së tij bëri një punë të lavdërueshme. Kështu në kohën e tij u hartuan prej tij dhe u miratuan më pas Kodi Penal, Kodi Civil dhe Shtojca II e Procedurës Civile. Megjithatë, ky Komision u përfshi edhe në punë të tjera që kishin të bënin me dhënien e përgjigjeve të kërkesave nga ana e autoriteteve të larta shtetërore, për çështje të ndryshme, ku praktikisht filloi të krijohej një praktikë këshillimore e vazhdueshme. Trajtimi i kësaj veprimtarie me natyrë të ndryshme nga qëllimi për të cilën ky komision u krijua, nuk ishte pjesë e këtij punimi dhe do të trajtohet më vehte. Por, pikërisht ishte kjo veprimtari tjetër që e penalizoi këtë strukturë në drejtim të kompetencës së tij kushtetuese dhe që në fakt ishte e vetmja, ajo e hartimit të kodeve. Kështu nga ana e këtij Komisioni nuk u hartua një Kod i mirëfilltë i Procedurës Civile, por vetëm një shtojcë e procedurës civile ekzistuese që rridhte që nga koha e Perandorisë Osmane. Një tjetër mangësi rezultoi në hartimin e Kodit Tregtar, ku siç rezulton nga materialet arkivore, puna e tij për këtë projekt mbeti minimale. Përsa i përket Kodit Penal Ushtarak apo Kodit të Procedurës Penale, për të cilat mbeteshin në fuqi kodet e periudhës osmane, puna për hartimin e tyre nuk filloi për asnjë moment.

Arsyeja se përse Komisioni Ligjpërgatitës nuk mundi që ta realizonte detyrën e tij deri në fund, ishte për faktin se kapacitet e tij ishin të kufizuara. Ai përbëhej nga vetëm 4 anëtarë që mbështeteshin nga një staf minimal. Për më tepër, për nga detyrat që ai fillonte të kryente në tërësinë e tyre, megjithwse nga Statuti Themeltar i kohës, kishte vetëm një detyrë, filloi ta ngjasonte me një Këshill Shteti. Ndoshta për këtë arsye gjatë kohës që ky Komision vijonte punën e tij, nga qeveria u hartuan dhe në Parlament u diskutuan disa projektligje për krijimin e Këshillit të Shtetit.

Në përfundim me ndryshimin e formës së regjimit, u hartua dhe një kushtetutë e re, Statuti Themeltar i vitit 1928. Duke u shfuqizuar Statuti i Themeltar i vitit 1925, biente edhe baza kushtetuese që autorizonte krijimin dhe veprimtarinë e këtij Komisioni. Pavarësisht kësaj, duke u bazuar në ligjën organik të miratuar më parë, ky Komision vijoi punën e tij deri në fillim të vitit 1929. Por tashmë kompetenca për hartimin e projektkodeve iu caktua sipas Statutit të ri, Këshillit të Shtetit. Përfundimisht Parlamenti arriti të miratojë Ligjin për këtë institucion me datë 16 mars 1929, ligj i cili u botua në Fletoren Zyrtare nr.18, datë 11 prill 1929, duke hyrë në fuqi atë ditë. Më pas u procedua me emërimet e anëtarëve të Këshillit të Shtetit (njoftuar në Fletoren Zyrtare nr.23, datë 22 prill 1929), nga ku rezultoi se Kryetari i Komisionit Ligjpërgatitës ishte emëruar tashmë kryetar i Këshillit të Shtetit. Anëtarët e këtij Këshilli, realizuan mbledhjen e parë me datë 15 prill 1929, duke sjellë dhe përfundimin e Komisionit Ligjpërgatitës. Punët që i ishin referuar Komisionit Ligjpërgatitës por që nuk ishin përfunduar ende prej tij, iu kthyen mbrapsht institucioneve respektive, më kërkesën që tashmë t’i referoheshin Këshillit të Shtetit.

erind merkuri

kodifikimi

kodi penal

kodi civil

Në rrugën e kodifikimit të legjislacionit

Add new comment

Plain text

You are here

Në rrugën e kodifikimit të legjislacionit

Add new comment

Plain text