Data sot është 29-08-2014, ora 16:16

Author Bios

Blogs by this author:

  • Ardian Fullani, guvernatori i Bankës së Shqipërisë, në ambientet (e nga nëpunësit) e së cilës janë vjedhur disa miliona euro, kish dhënë dje një intervistë. E vërteta është se, për të ruajtur profilin e një guvernatori (guvernatorët e bankave nacionale nuk para shquhen për protagonizëm mediatik; i vetmi guvernator që shfaqet shpesh në mediat e sotme është Mario Draghi, por ky është guvernatori i Bankës Qendrore Europiane, që do të thotë se është një guvernator atipik), mund të mos e jepte këtë intervistë. Një guvernator që flet pak, ose aspak, në media njëjtësohet vetvetiu me një guvernator serioz. Kjo i jep prestigj Bankës vetë (Edhe vetë Fullani duket se e ka të qartë këtë gjë, e prandaj shprehet në intervistën e tij dhënëMapos se “guvernatori flet me deklarata e komunikata shtypi, e jo me intervista nëpër gazeta”). Për më tepër, në rrethanat konkrete, ndonëse opinioni publik ka demonstruar interes e kureshtje për të dëgjuar diçka nga goja e guvernatorit, nuk është se ky i fundit mund të thotë ndonjë gjë të madhe. Me vjedhjen po merren prokurorët, ndërsa me deklaratat politike të njërit apo tjetrit guvernatori nuk ka pse të merret.

    Të kuptohemi, heshtja mediatike e një guvernatori nuk ka të bëjë me “deontologjinë” e përgjegjësisë që ai ushtron. Përveç kësaj, nuk ka as ndonjë ligj që e imponon këtë heshtje. Është thjesht një praktikë ndërkombëtare. E në këtë kuptim, Fullani nuk ka bërë ndonjë mëkat që ka folur. I është dukur e udhës që ta thoshte të vetën. Dhe e ka thënë.

    Po çfarë ka thënë? Ky është problemi. Unë e lexova dy herë, dhe m’u duk një intervistë e ngeshme, e kotë, e tepërt. Të jepte përshtypjen se këtë intervistë e ka dhënë jo prej nevojës për të thënë gjëra, por për shkak të ndonjë porosie a ndonjë lutjeje që i është bërë për t’u shfaqur, gjë që vihej re te mesazhet boshe që përcillte, siç ishin nënvizimi i vazhdueshëm se “nuk ka folur ngaqë nuk ka dashur të dëmtojë me deklaratat e veta procesin e hetimit dhe zbardhjen ligjore të ngjarjes”, se “ai dhe Banka e Shqipërisë janë të angazhuar për të krijuar të gjitha kushtet për një hetim të shpejtë, profesional, të besueshëm, gjithëpërfshirës e transparent … dhe se për të, si guvernator, hetimi e sekreti i tij kanë një rëndësi të veçantë”, se “këmbëngulja për të mos u tërhequr e për të mos i dëgjuar zërat për dorëheqje është tregues i përgjegjshmërisë që ai ka në ushtrimin e detyrës së guvernatorit”, se “ngjarje të tilla kanë ndodhur edhe në banka të tjera qendrore”, etj.

    I vetmi fakt interesant që merrej vesh nga ajo intervistë ishte që Fullani i ka shpatullat e ngrohta. Ai është i mbrojtur e i blinduar në postin që mban prej vitit 2004. Personalisht nuk kam një ide shumë të saktë se sa të drejtë kanë ata që kërkojnë dorëheqjen e menjëhershme të tij për shkak të vjedhjes që është kryer në Bankë. Sikur ta jepte dorëheqjen do të isha shumë i kënaqur (ngaqë nuk do të kishim më në postin e guvernatorit një prej sycophant-ëve të shumtë të këtij vendi; është kjo natyrë e tij që e ka dëmtuar rëndë pavarësinë e institucionit, dhe në këto rrethana se si të duket që Fullani mburret me pavarësinë e Bankës së Shqipërisë, gjë që ai e bënte në këtë intervistë), por nuk mund t’i lejoj vetes, për sa kohë që më mungon dija e informacioni, të shoh qartësisht një lidhje mes kësaj ngjarjeje të rëndë dhe guvernatorit, s’ka gjë se mes këmbënguljes së Fullanit për të qëndruar e kërkesës për dorëheqje që atij i bëhet nga ca të tjerë, që e njohin më mirë se unë ekonominë, financat, bankat në përgjithësi, Bankën e Shqipërisë në veçanti e mënyrën se si Fullani ka drejtuar këtë të fundit, janë më bindës këta të dytët. Merret me mend pse. Në Bankën Qendrore të Shqipërisë ka ndodhur një ngjarje e rëndë, shumë e rëndë, më e rënda në historinë e kësaj banke, dhe kjo ka ndodhur ngaqë hallka e struktura brenda asaj banke nuk kanë funksionuar. Nga ana tjetër, ka një përgjegjësi morale në këtë mes. Kjo puna e “përgjegjësisë morale” është përmendur nga shumë vetë këto ditë, e prandaj rrezikon të merret për një banalitet, por kjo është, sidoqoftë, e vetmja e vërtetë e rëndësishme që mund të thuhet në rrethana të tilla. Kur në një institucion ndodh një ngjarje e rëndë, kreu i institucionit, edhe pse nuk ka përgjegjësi të drejtpërdrejtë (dhe unë bëj pjesë tek ata që as që e çojnë në mendje se Fullani është i përfshirë drejtpërdrejt në këtë vjedhje), mban një përgjegjësi morale. Dhe largohet.

    Por po kthehem te “fakti interesant” që dilte nga intervista. I pyetur lidhur me zërat që kërkojnë dorëheqjen e tij, sidomos për ata zëra që vijnë nga politika, Fullani shprehet: “Politika ka qenë mjaft e qartë në deklaratat e saj zyrtare; ajo ka përçuar maturí; [ndërsa] deklaratat individuale janë e drejtë e cilitdo”. Sapo lexova këtë frazë, që ishte andej nga fundi i intervistës dyfaqëshe, m’u bë të besoja se motivi kryesor, në mos i vetmi, që Fullani është shfaqur në media ka qenë pikërisht dëshira e tij për t’u treguar të gjithëve, se “atij nuk kanë ç’i bëjnë”. Dhe e vërteta është që Fullani e ka grurë me të gjithë. Nuk dihet si, por duket sheshit se ua ka fituar zemrën që të gjithëve. Madje, edhe zemrën e ambasadorit amerikan, që kish planifikuar një takim me të vetëm disa orë përpara mbledhjes së Këshillit Mbikëqyrës të Bankës së Shqipërisë; e sikur të mos ish mjaft takimi, u ndal një copë herë edhe me gazetarët, ku priti që këta ta pyesnin për çështjen në fjalë, dhe aty la të nënkuptohej se ambasadori ishte “fan” i guvernatorit. E në fund, edhe zemrën e Këshillit Mbikëqyrës, i cili e shprehu qartë, me një deklaratë, mbështetjen e vet në favor të Fullanit.

    Shkurt, është ky mirëkuptim e kjo aleancë e politikës, majtas e djathtas, me guvernatorin që të befason më shumë se vetë ngjarja. Thënë me fjalë më të thjeshta, të befason më shumë fakti që Fullani është më i fortë sot sesa dje. E duhet thënë se vetëm në Shqipëri ndodh që një skandal t’i përforcojë pozitat e dinjitarit që në një mënyrë a në një tjetër është i përfshirë në të.

    Shqip

  • Para ca kohësh kam pasur në duar një koleksion të viteve ’20 të shekullit të shkuar të ‘Zanit të Naltë’, një e përmuajshme e myslimanëve të Shqipërisë që pa dritën e botimit për më shumë se 15 vjet me radhë (1923-1939), dhe ngasja më e parë gjatë leximit ka qenë një kuturisje për të bërë një ballafaqim të elitës myslimane të atyre moteve me elitën myslimane të ditëve të sotme. Kjo e fundit është, me siguri, më e arsimuar, më e sofistikuar në pikëpamje intelektuale e kulturore, më protagoniste në jetën publike, më e gatshme “për t’u ngrënë” në ringun e hapësirës publike për arsye ideologjike e doktrinore me njerëz që punët e kësaj bote (dhe të asaj tjetrës, në daçi) nuk i shohin njësoj me ta. Por elita myslimane e para Luftës II Botërore ka qenë më pak fanatike, më autokritike e më atdhetare, s’ka gjë se shqiptarët e kanë parë dhe llogaritur, në një numër rastesh pa të drejtë, si një faktor me ndikim shumë të dobët e periferik, madje dhe negativ, në lëvizjet politike e kulturore që kanë synuar afirmimin e konsolidimin e shtetit e të kombit shqiptar. ‘Zani i Naltë’ i atyre kohëve dallohej për forcën e pasionin, me të cilin promovonte e mbronte interesin kombëtar, dhe për një hapje mendore ndaj vlerave e arritjeve të botës jo islame, sidozot asaj perëndimore. Sa më sipër, po e ilustroj nëpërmjet disa nënvizimeve që bëheshin nga autorë të ndryshëm, rëndom anonimë, në shkrimet e tyre të publikuara në atë revistë (citimet po jua sjell në shqipen e kohës).

    “[Ma i pari urdhën i naltë në Kuran] asht dashtunija për Atdheun… këjo dashtunije asht dega ma e nalt e besimit”, shkruhet në një nga shkrimet e para të numrit të parë. Po aty thuhej se “[përveç vllazënve myslimanë], kemi edhe një vllazni kombtare të gjithë elementevet qi gjinden n’Atdhenë e dashtun t’onën”. Më tutje, në një vjershë, janë dy vargje që thonë: “Feja myslimane të shtrëngon ma shumë/për atdhenë e dashur të derdhsh gjak si lumë”. E në një artikull të një numri të vitit 1924, në përpjekje për të sublimuar dashurinë për Shqipërinë, autori i referohet një “norme patriotike” japoneze: “[Japonezëve], për të mos qitur nga mendja atdheun e tyre, midis dy shollëve të këpucëve u shtrojnë pak dhé nga dhéu i Japonisë, që kështu të mos shkelin tjatrë dhé veç dhérit të tyre”. Më tej, prej kësaj reviste marrim vesh se me rastin e festës së shpalljes së pavarësisë, në medresenë e Tiranës, recitoheshin nga nxënësit edhe vargje të llojit “si yll i veçuar prej qiellit/prure kohën e Skënderbeut”.

    Një lexuesi të vëmendshëm nuk mund të mos i bjerë në sy edhe një dispozicion i autorëve të revistës për t’u ndeshur me fanatikët e për t’i dhënë munxët fanatizmit. “Në fet t’onë fanatizma ësht e mallkuar”, thuhet në një shkrim. Ndërsa në një tjetër: “Fanatizma asht katili i arsyes, asht një armik qi njeriut ia shkurton gjykimin e kuptimin”. Ne që jetojmë në këto kohë nuk mund të mos kapemi në befasi nga pohime të tilla, ashtu si nuk mund të mos kapemi në befasi edhe nga gatishmëria për ta parë perëndimin në disa drejtime si një pikë mbërritjeje. Perëndimit i kritikojnë “shthurjen”, por i admirojnë disiplinën, zellin për punë “të pa-prashme”, zhvillimin e shkencës e të dijeve, lidhjen me traditat e tyre etj., etj.

    Myslimanët shqiptarë kanë nevojë sot më shumë se kurrë për këtë frymë të ‘Zanit të Naltë’, në të cilën bëhen bashkë dashuria për besimin me dashurinë për atdheun e për njeriun, pavarësisht nga besimi e atdheu që ky i fundit ka. Në diskutime egzegjetësh mund të vihet në diskutim e mund të qortohet kjo përpjekje për të nxjerrë në pah me hir, me pahir nënvizime kur’anike në favor të dashurisë për atdheun, a në favor të tolerancës për ata që janë të një besimi tjetër, por për ne shqiptarët, myslimanë e jo myslimanë, ky është një diskutim që nuk na çon asgjëkund. E kjo duhet të jetë arsyeja që autorët e ‘Zanit të Naltë’ kanë qenë të prirur të besojnë (nuk është çudi të kenë qenë të bindur), se dashuria për atdheun, në mos është e shenjtë, me siguri nuk bie ndesh me vetë librin e shenjtë. E në këtë kuptim, ata kurrsesi nuk do të binin dakord në rastin më të mirë me përpjekjet që bëhen sot nga ca e ca për të mos e lënë Shqipërinë “myslimane” të bëhet pjesë e botës së përparuar apo moderne, apo në rastin më të keq me fushatat e rekrutimit të myslimanëve për të luftuar në emër të fesë në Siri, në Irak a gjetkë, e me reagimin e heshtur të myslimanëve të tjerë ndaj këtyre dukurive a ngjarjeve.

    Nuk di nëse myftiu i zonës së Shkodrës, Muhamed Sytari, është dakord me çfarë unë kam shkruar më sipër. Por unë s’e kam për gjë të them (dhe kjo nuk është një gjë që më ndodh çdo ditë) se jam shumë dakord me thelbin e shkrimit të myftiut. Të kuptohemi, unë nuk jam as mysliman, e as fetar. Kam një vizion mbi botën që më puqet shumë pak me atë të Sytarit. Po në atë shkrim ai ngrihej kundër fanatizmit fetar, kundër atyre që urrejnë e vrasin në emër të fesë, e fliste, përveçse si mysliman, edhe si qytetar shqiptar, e në këtë kuptim shkrimi, pavarësisht nga vizioni e lënda fetare që përmbante, m’u qas si një gjë e hareshme.

    Muhamed Sytari kish rigjetur frymën e ‘Zanit të Naltë’. E demonstronte qysh në titull këtë gjë: “Fanatizmi është një entuziazëm që djeg, jo një e vërtetë që ndriçon”. E demonstronte më tej gjatë shkrimit duke denoncuar si krimet kundër myslimanëve në Rripin e Gazës, ashtu dhe krimet kundër katolikëve që kanë për autorë militantët e kalifatit putativ islamik. Dhe lidhur me këtë të fundit thoshte: “U lëndova shumë kur pashë se harfi kur’anor ‘Nún’, i shtrenjti ‘Nún, për të cilin Zoti betohet në librin e tij, u vendos si shenjë racizmi e intolerance mbi shtëpitë e të krishterëve të pafajshëm në Musilin e Irakut të Sotëm. A ka një logjikë fetare e islame një veprim i tillë? A mund ta pranoj unë si mysliman këtë spastrim etnik e fetar, gjoja në emër të Islamit? A mund ta pranoj unë si mysliman i thjeshtë, por edhe si prijës fetar një veprim të tillë në emër të fesë sime? Jo, KURRË. Kjo nuk është feja ime. Ky nuk është Islami i Kur’anit dhe i Hz. Muhamedit”. Germat kapitale në fjalën ‘KURRË’ janë të tijat.

    Njerëz të tillë brenda Komunitetit Mysliman duhet ta thonë të tyren më shpesh e më fort. Ata duhet të marrin përgjegjësi e të mbajnë përgjegjësi. Ata duhet ta marrin situatën në dorë, e nuk duhet të lejojnë më që zëri publik i myslimanëve shqiptarë të jetë vetëm ai i atyre që kanë shkuar të luftojnë në Siri e në Irak, i atyre që dëgjohen të japin herë pas here deklarata që të ngjethin mishin, apo edhe i atyre që kërkojnë të jenë protagonistë të jetës publike me sjelljet e tyre agresive, ekstremiste, radikale. Përveç kësaj, ata duhet të bëhen të gjallë sidomos për t’i dalë zot një pakti të qëmotshëm, por prore të respektuar mes shqiptarëve me fe apo pa fe, të njërës fe apo të tjetrës, që është lidhur me idenë se “feja është e rëndësishme, por edhe atdheu është i rëndësishëm, gjithashtu”.

    Shqip

  • Vjedhja e shumave të mëdha të parave në Bankën e Shqipërisë është ngjarja që ka shuar urinë për lajme gjatë stinës së thatë mediatike të verës. Titujt kryesorë të faqeve të para të gazetave e të edicioneve të lajmeve në TV kanë pasur të bëjnë pikërisht me këtë ngjarje. Por çfarë ka ndodhur saktësisht? Po bëj një përmbledhje:

    “Vjedhja është bërë me dijeninë, në mos nën përgjegjësinë (duket se edhe padija në këtë rrethanë është faj) e një numri drejtuesish e nëpunësish të Bankës Qendrore të Shtetit. Gjithçka ka ndodhur në Linzë, ku prej vitesh ndodhet një nga ambientet e kësaj banke, brenda të cilit (ambientit) funksionon Departamenti i Emisionit, ose thënë me fjalë të thjeshta, sektori i magazinimit të prerjeve të reja të lekëve të prodhuara nga kompani të huaja të specializuara, me të cilat banka ka lidhur e nënshkruar marrëveshje e kontrata. Hyrja, dalja e ruajtja e këtyre parave ka qenë detyrë e disa punonjësve të Departamentit të Emisionit, një pjesë e të cilëve momentalisht gjenden nën hetim e nën arrest. Është fjala për Ardian Bitrajn, përgjegjës i arkës stok, Mimoza Bruzian, specialiste, Dorian Çollakun, drejtor i departamentit, Bashkim Xhilagën, kontrollor mbikëqyrës, Petrit Ramohitajn, përgjegjës i arkës, Lavdim Canin, specialist, Myzejen Belbën, specialiste, Liljana Tushën, specialiste, Dhimitër Davidhin, vëzhgues operator. Ngjan se strumbullari ka qenë i pari syresh, Ardian Bitraj, i cili ka demonstruar, për befasinë e shumëkujt, një shpirt bashkëpunimi me prokurorët e Republikës, dhe ka ndriçuar, për hesap të tij, të gjitha rrethanat e kësaj grabitjeje. Është ai që ka vënë dorë në arkën stok, gjë që është provuar (përveçse nga çfarë ai vetë ka pohuar) edhe nga konstatimet e bëra prej hetuesve.”

    Me sa më sipër nuk është se kam gjetur e veçuar zonën e përbashkët të prerjes së të gjitha versioneve e pistave të hedhura në shtyp. Jo, kam përmbledhur një raport zyrtar të Prokurorisë pranë Gjykatës së Rrethit Gjyqësor të Tiranës, i cili është publikuar dje, në mënyrë integrale, në dy faqe, nga pothuaj të gjitha gazetat e vendit. Nuk është pra një raport i tyre që është “vjedhur” nga ndonjë gazetar apo ndonjë gazetë; është një raport që u është përcjellë mediave nga vetë prokurorët. Këtë gjë ma pohoi edhe zëdhënësi i shtypit në Prokurorinë e Përgjithshme, Albi Serani, në një bisedë që pata në telefon me të mbi këtë çështje. Po citoj Seranin (më saktë, po e perifrazoj, duke qenë i bindur se idenë po ia lë absolutisht të paprekur): “Ne kemi rënë dakord që për çështje të caktuara, për të cilat interesi publik është qartazi i madh, të publikojmë të dhëna nga procesi hetimor; kemi rënë dakord të publikojmë të dhëna që nuk kanë të bëjnë me sekretin hetimor e që nuk komprometojnë hetimin në tërësi; jemi sjellë në këtë mënyrë edhe për t’iu ndodhur pranë gazetarëve që duan informacion; ligji nuk na pengon që ta bëjmë këtë gjë”.

    Siç shihet, qëndrimi i tyre është i qartë. Mirëpo në atë masë që është i qartë, është edhe i diskutueshëm. Madje, më saktë do ishte të thuhej se kjo nuk është një praktikë normale. Ligji shqiptar mund të mos e pengojë një veprim të tillë, por në të njëjtën kohë është po ky ligj që as e inkurajon, as e shndërron në detyrim publikimin e raporteve të tilla hetimore. E në fakt, Prokuroria nuk bën pjesë tek institucionet apo strukturat shtetërore që kanë për detyrë të nxjerrin në shesh çfarë ato bëjnë në ushtrim të funksioneve të tyre. Përkundrazi, Prokuroria ka për detyrë pikërisht të kundërtën, d.m.th mbajtjen e veprimtarisë së vet larg syve të publikut. Prokurorëve nuk ka pse t’u interesojë informimi i publikut. Nuk kanë pse ta vënë ujin në zjarr për këtë punë, e cila u takon nga fillimi deri në fund gazetarëve. Janë këta të fundit që duhet të bëjnë çmos të bëjnë transparent aktivitetin e institucioneve, deri dhe të atyre institucioneve të llojit të Prokurorisë që duhet të bëjnë çmos ta fshehin këtë aktivitet.

    Puna e prokurorëve është të hetojnë, ta mbrojnë këtë hetim nga ndërhyrjet furacake, të mos u lënë hapësirë e liri veprimi autorëve të krimeve të ndryshme që do donin të bënin ndotjen, fshehjen a fshirjen e provave, ta përgatisin mirë akuzën, ta bëjnë këtë në respekt të ligjit e në respekt të afateve kohore që përcaktohen po nga ligji, në mënyrë që të dinë ta mbrojnë përpara gjyqtarëve atë që kanë bërë e në mënyrë që autorët e veprave penale të mos gjejnë shtigje daljeje e barka shpëtimi gjatë procesit e procedurave të gjykimit, gjë që ka ndodhur ca si shpeshherë këtyre anëve (është për t’u parë rast pas rasti nëse kjo ndodh për faj të prokurorëve që punojnë shkel e shko, apo për faj të gjyqtarëve të korruptuar).

    Nëse prokurorët mjaftohen të bëjnë këtë “pak gjë” në punën e tyre, ata janë ok. Këtë minimum u kërkojmë ne (edhe ligji, edhe deontologjia e profesionit të tyre, në fakt) që ata të bëjnë. Ndërsa kur publikojnë raporte hetimore, apo pjesë të këtyre raporteve, prokurorët nuk bëjnë një punë që ka lidhje me ta. Qëndrimi i zëdhënësit Serani, që në fakt është qëndrimi i Prokurorisë së Përgjithshme, mund të mos kishte të sharë (duke mbetur i diskutueshëm, gjithsesi) në situata normale, por në rrethanat kur nga Prokuroria priten prova të qarta të vullnetit të saj për t’u karfosur me banda që kanë abuzuar e abuzojnë me pushtetin e kur imazhi i saj nuk është më i miri i mundshëm (ka dy dekada që vazhdon kjo histori), publikime të tilla fare lehtë mund të merren si teknika PR-i e si marifete mediatike që synojnë të mbulojnë dështimet.

    Shkurt, ne duam të kemi prokurorë që dinë të kopsitin dosjet hetimore e që dinë të mbrojnë pretendimet e tyre në sallat e gjyqit, e jo prokurorë që na ushqejnë me info rreth hetimeve. Këtë të fundit edhe mund ta bëjnë xhanëm (përderisa ligji nuk i pengon), por mbi të gjitha duhet të bëjnë të parën, që është një detyrë kushtetuese e tyre. “Prokuroria ushtron ndjekjen penale, si dhe përfaqëson akuzën në gjyq në emër të shtetit”, thuhet qysh në fillim të nenit 148 të Kushtetutës. Sic!

    Shqip

  • Në shkrimin e fundit të publikuar në ‘Shqip’, në atë me titull ‘Policia mes show-t e suksesit’, nënvizoja me tone përshëndetëse, mes të tjerash, disa përpjekje që po bëhen nga policia shqiptare për trajtimin e “derrave” në mënyrë të barabartë me “kafshët” e tjera, duke krijuar kështu një thyerje apo ndarje me një praktikë të moçme, sipas së cilës, derrat, d.m.th. njerëzit e nomenklaturës sunduese, kanë qenë gjithnjë më të barabartë se kafshët e tjera, d.m.th. vegjëlia e sunduar.

    Sa më sipër, d.m.th. thyerjen me këtë traditë orwell-iane, nuk e kam nxjerrë nga sondazhet apo statistikat. Sondazhe nuk ekzistojnë, ndërsa statistikat, edhe pse mund të ekzistojnë, unë nuk i kam në duar; pastaj, nuk do guxoja gjithsesi t’u referohesha për shkak të mosbesimit që ekziston për to. Këtë tezë pra të thyerjes me këtë traditë, e mbështes thjesht te vëzhgimet e mia e te një perceptim që është krijuar tek-tuk. E prandaj, kjo tezë e imja ka, në teori, të njëjtin legjitimitet që ka dhe teza tjetër, sipas së cilës derrat vijojnë të jenë më të barabartë, në mos edhe më të barabartë se sa më parë, se kafshët e tjera. Përveç kësaj, unë jam duke folur në këtë mes për një dukuri (nëse e shihni edhe ju) që ndodhet në një fazë embrionale. Dhe nuk ka se si të jetë ndryshe. Një traditë disa qindravjeçare e pushtetarëve arrogantë që dalin mbi ligjin nuk mund të mposhtet as nga disa dhjetëra policë të mirë (nëse këta policë të mirë ekzistojnë), as në harkun e treqind ditëve.

    Përpara se t’ju them atë që unë kam vënë re, por ju tregoj atë që më ndodhte deri më 23 qershor (kuptohet, ajo që ndodhte deri më 23 qershor nuk ka lidhje veç me pushtetin paraardhës). Dhe nuk është se po them gjëra të reja. Janë gjëra që i kam thënë dhe herë të tjera. I kanë thënë dhe të tjerët tok me mua, e ndonjëherë përpara meje e më fort se unë.

    Deri më 23 qershor, unë kam qenë një “derr” i privilegjuar. Me fjalë të tjera, sa herë që më ndalnin policët në rrugë, skenari ishte i njëjtë deri në mërzi. “Ah, zoti Nano, qenkeni ju?”, ia bënte polici i radhës. “Po, urdhëroni”, thoja unë. “Jo, nuk ka asnjë problem, nuk e dinim që ishit ju; mund të vazhdoni; ju kërkojmë ndjesë”, dhe me këtë biseda mbyllej. Unë vijoja rrugën.

    Mund të kem qenë me dhjetëra herë personazh i kësaj fabule. Policët kanë qenë gjithëherën të sjellshëm me mua. Kurrë nuk më kanë gjobitur, edhe pse në ndonjë rast, sidozot kur më kanë kapur duke ecur me shpejtësi në superstradë, e kam pasur hak të gjobitem. Ka qëlluar që të gjobitem, por në mungesë ama; fjala vjen për ndonjë parkim në vendin e gabuar, apo për parkim paralel me linjën e parkimit të lejuar. Ndërsa gjoba “sy më sy” nuk më janë vënë. Kuptohet pse. Në një botë dystopike, si kjo ku jetojmë prej kohësh që s’mbahen mend, një “derri” nuk mund t’i vihen gjoba e nuk mund t’i jepen ndëshkime. Ligji pra nuk mund të veprojë kundër një “derri”, çfarëdo që të bëjë ky “derr”. Ligji mund të veprojë vetëm kundër “kafshëve” të tjera.

    Një herë, vetëm një herë, jam ndodhur edhe në një situatë krejt tjetër, dhe për këtë kam bërë një artikull të fortë. Në Murriqan, teksa kthehesha nga Mali i Zi, më del përpara, në një kthesë, një togë policësh, dhe njëri prej tyre, ai që më ndali, sapo më njohu, ia bëri: Ah, shih kush na qenka! Dhe pas kësaj, m’u drejtua me fjalët: Kur del fytyra jote në TV, unë ndërroj kanal. Unë u shock-ova, por nuk u çudita. Nuk kish arsye të çuditesha. Gjesti i tij ishte në logjikën e regjimit orwell-ian, në të cilin jetonim. Në atë rast konkret, për atë polic konkret, unë nuk bëja pjesë tek derrat që vlenin më tepër se sa ligji. Përkundrazi, unë isha një nga kafshët e tjera, madje jo një kafshë që duhej të gjurmohej për t’u kapur në gabim a kundërvajtje, por një kafshë, së cilës i duhej gjetur se s’bën kundërvajtja. E më e bukura ishte se unë kundërvajtjen e kisha qysh në fytyrën time, që atij polici të Republikës, të Republikës që ish dhe e imja, ia sillte zorrët te goja.

    Përsëris, ky ka qenë një rast i rrallë. Rëndom, unë kam qenë prej kohësh pjesë e nomenklaturës së paprekshme të derrave. Mirëpo – tani po kthehem tek argumenti i fillimit – ka ca muaj, që nuk e gëzoj më këtë status të derrit. Të paktën, kështu më duket. Nuk ka ndodhur më të më ndalin e të më thonë “ah, jeni ju zoti Nano? Ok, ju kërkojmë ndjesë”. Gjatë gjashtë muajve të fundit, mua më ka qëlluar vetëm një herë të më ndalin. Donin të verifikonin, nëse kisha gjoba pa paguar, dhe më bëri përshtypje se, ndonëse e kishin të qartë se kishin të bënin me një “derr”, e çuan deri në fund atë që kishin nisur. Më çuan deri tek një oficer që ishte disa metra më tutje, brenda makinës së vet, me një kompjuter mbi gjunjë. Ishte një djalë i ri rreth të tridhjetave. U soll me shumë korrektesë me mua, ndonëse nuk lëvizi fare prej vendit. E nuk dha asnjë shenjë se e kish kuptuar se përpara syve kish një “derr”. Bëri verifikimin në kompjuter, dhe në fund m’u drejtua me fjalët: Zotëri (nuk m’u drejtua me “zoti Nano”, dhe ky ishte një ndryshim kolosal), puna e parë që duhet të bëni është të shkoni të paguani gjobat; ju figuroni tanimë si një person që jeni paralajmëruar se duhet të paguani gjobat, e nëse ju gjejmë sërish me gjoba të papaguara, do të ndëshkoheni me penalitete të tjera”. “Si urdhëron!”, i thashë, dhe u largova. Bëra atë që më tha, shkova në një pikë postare, dhe pagova gjobat e prapambetura. Por ndërkohë, isha në një gjendje ngazëllimi. Ishte hera e parë që dikush nuk më shihte si një “derr”.

    E di, ky oficer i ri, emrin e të cilit nuk e mësova dot e fytyrën e të cilit e kam harruar, mund të jetë një rast i rrallë. Nga ana tjetër, në ndryshim nga unë, kolegë të mitë, “derra” të tjerë pra, mund të kenë provuar përvoja të ndryshme nga kjo e imja, e në këtë kuptim, rasti në fjalë, mund të mos jetë fare përfaqësues. Por mua më ka mbetur në mendje, megjithatë. Ngaqë ishte hera e parë që unë u trajtova si një kafshë e zakonshme e Fermës sonë të Kafshëve.

    Shqip

  • Dje u zhvillua një veprimtari e Ministrisë së Punëve të Brendshme për të bërë bilancin e 300 ditëve punë. Mbledhje të tilla me rastin e 300 ditëve janë një shpikje e kësaj mazhorance. Kishim dëgjuar të bëhej, në stilin Roosevelt-ian, një bilanc i 100 ditëve, apo në stilin klasik, një bilanc vjetor, por bilanc të 300 ditëve nuk kishim dëgjuar. Mirëpo Rama nuk lë asgjë pa shfrytëzuar kur ia do puna që të nxjerrë në dritë sukseset e veta, apo të shesë për suksese edhe shtërzime dosido të qeverisë. Nuk është sekret tanimë që, për të, stili në të bërit e gjërave ka rëndësi po aq sa dhe gjërat vetë, në mos më tepër. Ai nuk e ka humbur (madje bën vaki që e ka forcuar) instinktin e artistit që e bën të besojë se përmbajtja pa formën bën shumë më pak përshtypje sesa forma pa përmbajtjen. Këto mbledhje me temë “300 ditët e qeverisjes”, ashtu si dhe protagonizmi i tij i pasosur televiziv (nëse hap tri herë gjatë ditës televizorin në një nga kanalet shqiptare, të paktën njëherë do të shfaqet se s’bën portreti i Ramës; i vetmi ngushëllim për shikuesit është që, në ndryshim nga paraardhësi, Rama nuk ka gjuhë të pagdhendur e nuk merret me kundërshtarët), janë një dëshmi i kësaj strategjie të show-t.

    Në mbledhjen e djeshme pati dhe ilustrime filmike të sukseseve të qeverisë. Policia, nëpërmjet kamerave të veta të instaluara në terren, kish kapur çaste e situata nga puna e vet, dhe merrej vesh se ishin situata që evidentonin disa arritje në punën e tyre, si fjala vjen gjobat që u vihen njerëzve të rëndësishëm të jetës politike, institucionale, publike, denoncimi i qytetarëve që kanë tentuar të bëjnë atë që kanë bërë prej mijëra vitesh këtyre anëve, d.m.th t’u ofrojnë para policëve, e në këmbim të lihen të qetë në rutinën e në avazin e tyre prej kundërvajtësi, etj., etj. Këto ilustrime iu përcollën më pas edhe agjencive të shtypit e televizioneve. Dhe me këtë jemi ende te strategjia e show-t.

    Sa më sipër, është vetëm njëra anë e medaljes. Prapa ngasjes e tentativës së qeverisë për të bërë show ka, në fakt, dhe një numër suksesesh e risish në punën e policisë, që paradoksalisht është qeveria me show-n e vet që nuk na lë t’i shquajmë.

    Kuptohet, kush dëshiron të fokusohet te yçklat e policisë, mund ta bëjë këtë gjë fare lehtë, pasi ato janë të shumta. Një sosh, për shembull, ka të bëjë me emërimet e natyrës klienteliste a krahinore, të cilat u denoncuan dje nga një deputet i mazhorancës. Deputeti nuk dha shifra e të dhëna konkrete, që do ta ilustronin dukurinë në fjalë, e prandaj unë jam i prirur të fus në llogari dhe një koeficient të teprimit të deputetit që bëri denoncimin, por në të njëjtën kohë jam po njësoj i prirur të besoj se rekrutimet me logjikë krahinoriste në polici vijojnë edhe sot e kësaj dite. E në këtë kuptim – po e shpreh idenë, ashtu si dhe deputeti, në mënyrë fare të troçtë – një si revansh i tepelenasve mbi tropojanët nuk duhet të jetë pa gjë. Ministria, po të mos e kish mizën nën kësulë, do duhej ta bënte një shpjegim të vetin menjëherë pas denoncimit të bërë nga Doshi. Nuk e bëri. Dhe unë nuk e di pse nuk e bëri. Unë di që do duhej ta bënte. Do duhej ta bënte edhe për të bërë të qartë se nuk ka asnjë frymëzim krahinorist në këtë mes, por edhe për të theksuar se puna e policisë nuk duhet vlerësuar veç nga kritere të tilla, për të theksuar pra se e keqja e policisë së Berishës nuk ishte që ishte e pushtuar nga tropojanët, por që ishte e tëra një bandë bashibozukësh. E me këtë nuk është se jam duke minimizuar rekrutimet e tipit krahinorist. Jo, jam po aq i shqetësuar sa Doshi lidhur me këtë (sikur të jetë e vërtetë). Thjesht, jam duke e futur diskutimin në binarë më esencialistë, s’ka gjë se natyra e rekrutimeve është gjithashtu një gjë esenciale; është një gjë edhe më esenciale në rastin që këto rekrutime janë të ndotura me krahinorizëm. Por diskutimi njëmend esencial është i një natyre tjetër. Fjala vjen, i formës: “Ok, Rama na mbyti me propagandë, e Tahiri na mbyti me tepelenas, por le t’i përgjigjemi pyetjes: si është policia që kemi sot?

    Ka shenja që na thonë se policia e sotme është ndryshe. Është duke krijuar një standard tjetër, që ne nuk e njihnim më parë. Afërmendsh, ky standard është shumë larg policisë së vendeve serioze të botës (vetëm pushtimi policor i rrugëve e qyteteve tona, edhe pse mund të shërbejë si ngushëllim për mijëra e mijëra shqiptarë, mbetet një nga elementët bezdisës të panoramës urbane këtyre anëve), por në të njëjtën kohë na ka larguar në një masë të madhe nga tradita e policive të korruptuara të këtyre viteve të fundit. Rastet e policëve që të ndalnin në rrugë me shpresën se, duke kapur dikë në kundërvajtje, mund t’i zhvatnin ndonjë lek nën dorë, në mos mund të kruheshin kot më kot për hiç gjë, duket se janë rralluar ndjeshëm. Sjellja e policëve në rrugë është ku e ku më korrekte se më parë. Trajtimi i “derrave” rreket të jetë i barabartë me atë të “kafshëve” të tjera, gjë që duket te gjobat ndaj deputetëve e ndaj personazheve të tjerë me ndikim publik. E kështu me radhë.

    Mos vallë jam duke parë ndonjë mirazh në këtë histori? Nuk besoj. Një polici mund të shesë një imazh të rremë të vetvetes për një javë, e shumta për një muaj, por nuk është e mundur ta shesë këtë imazh për një vit të tërë. E në këtë kuptim frika ime nuk është imazhi i rremë i derisotshëm i policisë. Frika ime është tjetër. A do të jetë në gjendje kjo polici që risitë për të cilat fola pak më sipër (sjellja korrekte në publik, qasja antikorruptive, trajtimi i barabartë i të gjithë shtetasve, etj) t’i shndërrojë në një praktikë pune e në një traditë? A do të jetë në gjendje kjo polici që të na befasojë me risi të tjera?

    Shqip

  • Pati një numër reagimesh ndaj shkrimit tim të mëparshëm lidhur me “KLD-në që ish, KLD-në që është e sistemin që mbetet” që më cysin ta vijoj diskutimin e nisur, i cili është, në të vërtetë, një diskutim që s’ka të sosur. Dhe kjo për një arsye shumë të thjeshtë: kriza e sistemit të drejtësisë është e thellë, shumë e thellë; prandaj, edhe shumë e dukshme. Ne mund të mos biem dakord mbi shumë gjëra, mes të cilave edhe mbi mënyrën se si mund të dilet nga kjo krizë, por që sistemi i drejtësisë është në një krizë të rëndë, për këtë nuk ka dyshime. Mund të ketë dhe struktura të tjera shtetërore apo publike që janë po njësoj në krizë, apo në një krizë po njësoj të rëndë (fjala vjen, mass-media, apo sistemi i partive, apo …), por çfarë bie më shumë në sy, e çfarë bart më shumë rreziqe, duket se është sëmundja e sistemit të drejtësisë. Prej këtu buron nevoja për të ndërhyrë. Fort. Urgjentisht.

    Ka dy pyetje që lindin në këtë mes. E para: Si mund të besohet se këtë reformim të këtij sistemi mund ta bëjë klasa politike, apo një pjesë e kësaj klase, që ose është shkaktare e kësaj situate, ose është e interesuara më e parë që ky reformim të mos bëhet? Në fakt, këtu ka një problem. Ne kemi një klasë politike jo thjesht të inkriminuar, por në një masë të madhe edhe të kriminalizuar. Nga ana tjetër, një nga kutet, me të cilat mund ta matet eficienca e një sistemi drejtësie, është forca e aftësia e këtij sistemi për të vepruar kundër njerëzve me pushtet; më saktë, për të ngritur një padi kundër tyre e për t’i detyruar të mbrohen si njerëz të thjeshtë në sallat e gjyqeve. Po ribëj pyetjen, atëherë: A kanë interes eksponentët e një klase të tillë politike të ndërtojnë një sistem, në ingranazhet e të cilit do të ngelnin ata vetë? Përgjigjja është e qartë: Jo, nuk kanë interes.

    Ne mund të merreshim pa fund me këto pyetje që e bëjnë gjendjen krejt të pashpresë, por kjo do të ishte e kotë për sa kohë nuk kemi një lojtar “rezervë” që do të mund ta bënte këtë punë. Kjo klasë politike mund të jetë edhe më e korruptuar se sa është, por ajo është e vetmja fuqi publike që ka legjitimitetin e nevojshëm për ta bërë këtë gjë. Ka fuqi të tjera publike që kanë autoritetin e duhur për të bërë të njëjtat reforma të nevojshme, madje për t’i bërë me një motivim shumë më të shëndetshëm e me një kompetencë shumë më të madhe (këtu mund të futeshin gjyqtarë të ndryshëm, intelektualë publikë, politikanë, ekspertë të fushës etj), por puna është se politikanët kanë legjitimitetin për ta bërë këtë reformë. Ata kanë votëbesimin e popullit shqiptar. Mirë do ishte që këta të fundit të kishin edhe autoritetin e duhur, që vjen prej frymëzimit moral e prej kompetencës profesionale, por ja që s’e kanë. Dhe kur vjen puna që na duhet të zgjedhim mes forcave që kanë autoritetet e atyre që kanë legjitimitet, ne nuk kemi rrugë tjetër, veçse të zgjedhim të dytët. Mbi këtë logjikë është ngritur ky sistem qeverisjeje. Ndryshe, do të mund të gjenim një zgjidhje që do të na ngushëllonte për momentin, por që do të na krijonte komplikacione të mëdha në të ardhshmen. Shkurt, detyrën për ta bërë këtë reformë e ka klasa politike. E prandaj, është e kotë, a e tepërt, që të ngrihen pyetje si ato të mësipërmet. Pyetje të tilla, në këtë diskutim që bëhet, janë moralizime që nuk ndihmojnë.

    Pyetja e dytë ka të bëjë me një qëndrim që është vënë re të artikulohet tek-tuk kohët e fundit e që unë e cekja në fund të shkrimit paraardhës. Dikush në publik, e shumëkush në biseda private, duke qenë me idenë se reformimi i sistemit të drejtësisë është i domosdoshëm dhe urgjent, s’e kanë pasur për gjë të thonë se “nuk bëhet hataja nëse shkelet Kushtetuta”. Madje, ndonjëri e sheh shpëtimin bash te shkelja e Kushtetutës. Dhe arsyetimi që ata bëjnë është pak a shumë kështu: “Berisha, para se të linte pushtetin, bëri çmos që ta mbushte sistemin e drejtësisë me njerëz të tij; sikur të mos ish mjaft kjo, ai mori nën hyqëm edhe një numër institucionesh që kanë në dorë funksionimin, organizimin e kontrollin e sistemit të drejtësisë; gjithçka e bëri për të garantuar mbrojtjen e vetes e të vetëve nga ndonjë ndëshkim i mundshëm për shkak të zullumeve të mëdha që ata kanë kryer për tetë vjet me radhë; mirëpo e keqja e kësaj nuk është thjesht se Berisha e të vetët janë të pandëshkueshëm; e keqja është se e gjitha kjo ka krijuar një klimë papërgjegjshmërie brenda sistemit; dhe kjo është njëra nga arsyet, më kryesorja, që sistemi është sot si mos o Zot; në këto rrethana, për ta risjellë sistemin në një regjim minimal eficence e integriteti, duhen ndërhyrje; e duke qenë se Kushtetuta nuk i lejon, apo i lejon në një kohë tjetër ndërhyrje të tilla, o burra, le ta shkelim Kushtetutën”. Duket sikur këtu jemi në rastin klasik të “qëllimit të mirë e të mjetit të gabuar”, por nuk është çudi që të jemi në rastin e “qëllimit të keq e të mjetit të lig”.

    Unë bie dakord pikë për pikë me përshkrimin e shpjegimin e asaj që ka ndodhur deri më 23 qershor 2013. Por mendoj se apelit për të bërë ndërhyrje jo kushtetuese i duhet thënë stop. Ndërhyrjet në kundërshtim me ligjin e me Kushtetutën, edhe kur ngrihen mbi (përligjen me) qëllime të mira, janë një praktikë që duhet refuzuar pa një, pa dy. Duket si një gjë shumë logjike që të sublimosh qëllimet e mira në kurriz të ligjeve që pengojnë reformat e nevojshme. Por s’është hiç kështu. Përkundrazi, nuk ka një lojë më të rrezikshme sesa kjo. Dhe jo sepse qëllimi mund të mos jetë i mirë, por sepse precedentin e dhunimit të ligjeve e Kushtetutës, me t’u krijuar, asgjë s’e pengon të shndërrohet në modë. Madje, rëndom është pikërisht kjo që ndodh: Precedenti shndërrohet në modë. Dhe kur dhunimi i ligjeve e i Kushtetutës shndërrohet në modë, rezultati është diktatura. Ose në rastin më të mirë, është kaosi që ka mbretëruar në Shqipërinë e viteve 1990-2014. Edhe kaosi në sistemin e drejtësisë.

    Shqip

  • Kanë qenë të shumtë ata që kanë besuar se KLD-ja e mëparshme ka qenë frikshmërisht e korruptuar. Nuk di nëse kish ndonjë të vërtetë në ato që thuheshin, por di që ato që thuheshin ishin gjëra që ta hiqnin trurin. Dhe nuk kam gjetur asnjë njeri që të mos ishte në dijeni të këtyre thashethemeve. Madje, kish sa të duash që ishin të sigurt se kjo nuk ishte një punë thashethemesh. Thuhej, për shembull, se çdo emërim bëhej në këmbim të disa dhjetëra mijë eurove, e në ndonjë rast – kur vendi që kërkohej ish “me shumë lekë” – të disa qindra mijë eurove. Doni që të jem më konkret? Thuhej që një vend pune në Gjykatën e Lartë (anëtar i kësaj Gjykate) kushtonte 300 mijë euro.

    Nuk e di nëse anëtarët e KLD-së së mëparshme kanë qenë në dijeni të këtij perceptimi a opinioni a bindjeje që shqiptarët kishin për punën e tyre. Nuk di pra nëse atyre u ka shkuar në vesh fakti që ekzistonin legjenda të tilla urbane, që krijonin atë nam të zi për ta, ashtu si afërmendsh nuk di që në këtë mes të bëhej fjalë vetëm për shpifje, apo në të kundërt, të kish edhe diçka/gjithçka të vërtetë. Më duhet të them ama se personalisht, këtë legjendë, e kam marrë gjithnjë me rezervë. Dhe e kam marrë me rezervë jo ngaqë kam menduar se anëtarët e KLD-së kanë qenë burra të mirë, të drejtë, të ndershëm (jo, jo, aspak; përkundrazi), por ngaqë, po ta besoja këtë gjë, nuk më mbetej gjë tjetër, veçse të vrisja veten. Ose në rastin më pak tragjik, t’i bëja m… njëherë e mirë këtij vendi.

    Dhe na ndodh edhe në rrethana të tjera që ne të mos i besojmë ca gjëra, s’ka gjë se gjasat janë të shumta që këto gjëra të jenë të vërteta. Na ndodh të mos i besojmë, ngaqë nuk duam t’i besojmë, ngaqë, po t’i besonim, do mbeteshim krejt të pashpresë, e do na binte qielli mbi krye. Në rastin konkret, të besoje se një vend pune në një gjykatë jepej në këmbim të mijëra eurove ishte si të bije dakord me një denatyrim të thelbit të gjërave. Si mund të përfytyrohet që një gjyqtar, d.m.th një njeri i zgjedhur për të zgjidhur mosmarrëveshjet mes palëve e për të dhënë drejtësi në këtë botë, ta blejë këtë përgjegjësi me pará? Si mund të përfytyrohet që karriera e një gjyqtari, këtij funksionari shtetëror që ka për detyrë t’u bëhet barrierë sjelljeve korruptive në shoqëri, të fillojë apo të ngrihet mbi një akt të pastër korruptiv? Siç merret me mend pra, nëse do të besohej, ky do të ishte fundi. E prandaj, unë nuk e kam besuar.

    Më duhet të them, megjithatë, se ky nam i zi i KLD-së iku tok me KLD-në, e ky fakt ma lëndon pak dëshirën për të mos besuar se KLD-ja e Topit ishte aq palavike sa thuhej. Për KLD-në e Nishanit nuk thuhen më gjëra të tilla. Nuk flitet më pra që të jenë bërë emërime brenda sistemit të drejtësisë në këmbim të parave. Dikush në këto rrethana, me anë të një silogjizmi të thjeshtë, do të mund të arrinte fare kollaj, e fare pa faj, në përfundimin se janë të vërteta ato që janë thënë për KLD-në e mëparshme. Përndryshe, të njëjtat gjëra do të thuheshin e do të besoheshin edhe për KLD-në pasardhëse. Atëherë, duhet ta vëmë në bankën e akuzës KLD-në e mëparshme? Jo, nuk është e thënë, ngaqë një silogjizëm është thjesht një silogjizëm, d.m.th nuk ka fuqinë e një prove, aq më pak në aspektin juridik. Por nga ana tjetër, edhe pse nuk e vëmë dot në bankën e akuzës, paudhësitë e asaj KLD-je të vijnë përpara syve në një formë jo dhe aq legjendare. Kjo situatë e re të bën të besosh se në planin etik ka një ndryshim kolosal mes KLD-së së mëparshme e KLD-së së këtyre ditëve. Është vërtet kështu?

    Tani, që publiku ka sot perceptimin se vendet e punës së gjyqtarëve nuk janë më “for sale”, ky është një ndryshim kolosal. Por duhet thënë se kjo KLD ka plot yçkla e xanxa të tjera të natyrës etike. Problemi etik mbetet sërish pra. Nuk ekziston më perceptimi se bëhen emërime në këmbim të parave, por ekziston perceptimi, madje bindja e siguria, se promovohen e merren në mbrojtje gjyqtarë të korruptuar. Dhe ky promovim a marrje në mbrojtje e individëve a strukturave korruptive brenda sistemit ndodh jo aq prej ndonjë disponimi jo fort etik të anëtarëve të KLD-së, a të drejtuesve të këtij institucioni shumë të rëndësishëm kushtetues, se sa prej një motivimi politik të tyre.

    Unë nuk e di, e nuk kam se si ta di, nëse Bujar Nishani ka me Sali Berishën po atë marrëdhënie varësie e nënshtrimi që ka pasur para se të bëhej President. Mirëpo, është mirë që ai vetë ta dijë se perceptimi i publikut nuk është në favor të tij. Si zor të gjesh ndonjë shqiptar që të mos mendojë se Nishani merr urdhra nga Berisha, e merr vendime që i interesojnë Berishës. Nëse Nishani nuk e di se shqiptarët e shohin në këtë mënyrë, atij nuk i falet. Ashtu si nuk i falej Topit që nuk e dinte, nëse nuk e dinte, se shqiptarët, me të drejtë apo pa të drejtë, i kishin mbushur mendjen vetes se KLD-ja e tij bënte emërime në këmbim të parave.

    Perceptimi i publikut ka rëndësi në raste të tilla, ngaqë është në lojë besueshmëria publike e kreut të shtetit. Dhe një kryetar shteti që shet, a bën sehir teksa shiten, vende pune në sistemin e drejtësisë (sa herë e përmend këtë fakt a sendërgji, më vijnë zorrët te goja), dhe një kryetar shteti që supozohet se është vegël në duart e një tjetri janë një gjë që ta përqesh idenë a shpresën për një shtet minimalisht serioz. Prandaj, Nishani (Topi u përket arkivave, shyqyr Zotit) duhet të dijë të përballet me këtë perceptim. Dhe mënyra më e mirë për t’u përballur është të kuptojë se ky nuk është një perceptim i fabrikuar nga njerëz dashakeq. Ky perceptim e ka burimin qysh në sekondën e parë, kur Nishani po zgjidhej President. Ai nuk duhet ta injorojë faktin se është zgjedhur personalisht nga Sali Berisha, dhe është zgjedhur në një klimë konflikti e karshillëku me opozitën e kohës që sot është mazhorancë, e në funksion të tahmasë së tij (Berishës) për të marrë nën kontroll të gjitha institucionet. Edhe sikur Nishani të demonstrojë se është Presidenti më i mirë në botë, ai do të vuajë se s’bën peshën e paragjykimeve për mënyrën se si u zgjodh. Mirëpo, Nishani nuk duket se e ka vënë ujin në zjarr lidhur me këtë paragjykim. Nuk ka bërë asnjë përpjekje për t’u treguar shqiptarëve se lidhjet me Berishën i ka këputur qysh në momentin që u zgjodh President. Madje, në një numër rastesh është dukur se ka pasur merak të demonstrojë të kundërtën.

    Të kuptohemi, Bujar Nishani është duke ushtruar funksionin e Presidentit në rrethana të vështira. Përveç që është i rrethuar me paragjykime nga të gjitha anët, ai është shndërruar edhe në tabelë qitjeje nga ana e mazhorancës. Por kjo nuk është ndonjë gjë e re në vendin e shqipeve. Është një gjë e gabuar dhe e pajustifikueshme, por nuk është një gjë e re. Të gjithë Presidentët kanë punuar nën një presion të egër, madje shumë më të egër se sa ky që po ushtrohet mbi të, dhe kjo kulturë e presionit mbi, apo e konfliktit me, Presidentin është e mbjellë nga po ai njeri që ka dashur që në krye të Presidencës të jetë Bujar Nishani. Dhe është kjo arsyeja e dytë (e para është paragjykimi, për të cilin sapo fola) që ankesa e Nishanit mbi sulmet e mazhorancës në adresë të tij nuk bëjnë shumë efekt.

    Ka dhe një arsye të tretë, që e lë pa aleatë Nishanin në këtë “betejë” me mazhorancën. Sistemi i drejtësisë është në ditët e veta më të zeza, dhe mazhoranca, posaçërisht kryeministri, është kapur pas kauzës së ndryshimit të gjërave. Nuk di se ç’mbështetje ka kryeministri në këtë “yxhym”, nuk di as se cilat janë qëllimet apo motivet e tij të vërteta, por di që kauza, pas së cilës ai është kapur, është shumë popullore. Dhe e drejtë. Të shumtët e shqiptarëve, në mos të gjithë, mendojnë ashtu si edhe kryeministri, që sistemi i drejtësisë është “ku, ku, moj nanë”, e për rrjedhojë që ky sistem nuk mund të lihet kështu si është, që duhen reforma, që duhen ndërhyrje urgjente, e që sëmundja ka shkuar aq thellë e aq gjerë sa janë të shumtë ata që shfaqen dramatikisht të gatshëm të pranojnë edhe ndonjë kirurgji të improvizuar të paparashikuar nga teoria e librat (“le të shkelet Kushtetuta; e rëndësishme është të bëhet diçka”, thonë si pa të keq shumë vetë, mes të cilëve edhe intelektualë publikë).

    Presidenti do kishte bërë mirë që këtë betejë të mos ia linte në dorë mazhorancës. Duhet të mos ia linte në dorë mazhorancës qoftë edhe për faktin që institucioni që ai kryeson, KLD-ja pra, është një lojtar më i rëndësishëm se sa vetë mazhoranca në këtë betejë. Mirëpo, ai nuk e ka bërë këtë. Sistemi, në tërësi, ka mbetur po aq i korruptuar e po aq jashtë binarëve sa ka qenë në kohën e Topi-Spahiut.

    Shqip

  • E përjavshmja informative gjermane Der Spiegel, duke iu referuar disa burimeve të veta, bënte me dije se Kancelarja Angela Merkel është duke menduar tërheqjen nga posti i Kancelares e nga jeta politike. Dikush nga të vetët doli për të bërë një përgënjeshtrim, por lajmi i DerSpiegel-it nuk duket nga ata që bien era spekulim. Angela Merkel pra (herën e fundit që e kemi parë ka qenë parmbrëmë, tok me Presidentin federal, Joachim Gauck, që i gëzohej golit të kombëtares gjermane në minutën e 113 të ndeshjes 120 minutëshe si një tifoze e papërmbajtur) është duke menduar dorëheqjen para zgjedhjeve të vitit 2017, apo moskandidimin për herë të katërt për postin e Kancelares. Dhe të mendosh se ajo është në kulmin e popullaritetit të vet. Në politikë, si rregull, ndodh që mbështetja elektorale në favor të një personazhi të rëndësishëm e të ekspozuar ndaj publikut është e destinuar të bjerë me kalimin e kohës. Me fjalë të tjera, sa më gjatë të rrijë dikush në pozicione të rëndësishme të vendimmarrjes nacionale aq më të shumta janë gjasat që imazhi/autoriteti i tij të prishet/dobësohet. Dhe shpesh kjo gjë ndodh edhe në rrethanat kur veprimtaria e tij konsiderohet e suksesshme. Shembujt që e ilustrojnë këtë dukuri janë të panumërt, dhe kjo është aq e vërtetë sa mund të thuhet pa frikë se Angela Merkel përbën një përjashtim që përforcon rregullin. Edhe në këto kohë që po jetojmë.

    Kolegë të Merkel-it ende në skenë, apo të sapolarguar nga skena, kanë që të gjithë probleme të imazhit. George W. Bush i mbylli dy mandate në Shtëpinë e Bardhë, dhe shumë njerëzve në SHBA e nëpër botë këto dy mandate, për shkak të mënyrës se si i kanë perceptuar bëmat e tij (e nuk është e thënë që ai perceptim të përputhet me gjykimin që do t’i bëjë historia), u janë dukur si një kohë e pafundme. Barack Obama, që u zgjodh e u rizgjodh “për një urdhër të historisë” e nën entuziazmin e milionave amerikanëve e jo vetëm amerikanëve, po i afrohet fundit të karrierës së tij presidenciale, e ndonëse mbështetja në favor të tij është në nivelet e 45%-ëshit (jo keq për një President që po hyn në vitin e gjashtë të një mandati tetëvjeçar), shumë njerëz kanë frikë se ai do të arkivohet si një President që nuk mundi të linte gjurmë. Ai nuk e ka më sex appeal-in që ka pasur. Francezët nuk e mbajtën dot Sarkozy-në për më shumë se shtatë vjet (një mandat), ndërsa pasuesin e tij, Hollande-in, do donin ta mbanin, po të ish e mundur, edhe më pak se një mandat. Berlusconi është prova më e gjallë e faktit që jetëgjatësia në politikë është mënyra më e mirë për të bërë harakiri. E kështu me radhë.

    Ndërsa me Merkel-in ka ndodhur ndryshe. Ajo ka fituar tri palë zgjedhje. Ka fituar në vitin 2005, pastaj në vitin 2009, e në fund në vitin 2013. I janë bërë gati dhjetë vjet si Kancelare e pothuaj 15 vjet si protagoniste e zëshme në politikën gjermane (është kryetare e CDU-së qysh prej vitit 2000). Ka qenë në krye të një koalicioni qeverisës, që jo vetëm u pa si i vështirë për t’u ndërtuar e drejtuar, por u pa edhe si një minë e vënë në themelet e një karriere të saponisur. Por ajo ia doli; madje doli më e fortë nga e gjithë kjo “koklavitje”. Dhe është kjo forcë që e bën atë të çojë nëpër mendje largimin nga skena.

    Të kuptohemi, një politikan nuk është e thënë të largohet shpejt, pasi kjo gjë mund të merrej edhe si shenjë brishtësie e dobësie. Largimi lidhet dhe me ca synime që ai i ka vënë vetes, e në këtë kuptim edhe jetëgjatësia në skenë mund ta ketë një lloj kuptimi. Madje, pikërisht rasti i Merkel-it tregon, se nuk është largimi në vetvete që ka rëndësi. Përkundrazi, është largimi në momentin e duhur, në momentin kur ti e kupton se e ke dhënë çfarë kishe për të dhënë, e kur ti e kupton se duhet t’u hapësh rrugën të tjerëve, të cilët do të sjellin energji e motivime të tjera. Në këtë kuptim unë nuk jam në gjendje të them, nëse largimi i Merkel-it (në rastin që lajmi i Der Spiegel-it do të ishte i vërtetë) do të ishte gjëja e duhur për t’u bërë. Nuk është kjo që ka interes.

    Mua më tërhoqi ky lajm thjesht për asocimin që mund t’i bëhet me situatën në Shqipëri. Largimi nga postet e rëndësishme drejtuese në politikë apo në shtet këtej nga anët tona është një gjë që nuk mund të mendohet. Nuk është as tradita që mund të na ndihmonte në këtë drejtim, s’ka gjë se historia jonë politike e shtetërore ka nisur me një gjest dorëheqjeje a largimi. Ka qenë babai i pavarësisë, Ismail Qemali që diti të lexonte mirë një situatë, e cila ish e tëra kundër tij e në të cilën ai praktikisht i kish duart të lidhura (edhe për faj të tij, kuptohet), e të merrte vendimin për ta lënë postin në krye të qeverisë. Tok me postin, edhe Shqipërinë. Mund të thuhet se ish i detyruar të sillej kështu, por të gjithë politikanët e rëndësishëm shqiptarë që kanë ardhur pas tij nuk e kanë çuar në mendje largimin, edhe pse për disa syresh rrethanat kanë qenë më pak të favorshme sesa ato të I. Qemalit.

    Më pak se kurdo, precedenti i Ismail Qemalit na ka vlejtur këto kohë. Askush nuk ka ditur të ikë. Të fuqishmit e këtij vendi ose kanë ikur krejt pa lavdi (ky është rasti i F. Nanos), ose po tregojnë se duan të japin shpirt duke qenë në komandë të punëve të këtij vendi (ky është rasti pothuaj klinik i S. Berishës). Edi Rama ka dashur të mos ngjasojë me të tjerët, kur ka deklaruar më shumë se njëherë se nuk ka ndërmend të plaket në politikë, por nuk na e ka përkufizuar termin ‘plakje’. Një shtatëdhjetëvjeçar në kohët e sotme nuk quhet plak. A mos vallë do të jetë në krye të PS-së, apo edhe – mos o Zot! – të qeverisë deri në këtë moshë? Ilir Meta ka ndërtuar një kompani private të tijën që quhet LSI, e nuk ka dhënë asnjë shenjë se e çon nëpër mendje të japë dorëheqje nga posti i CEO-s. E as që ka kush t’ia kërkojë këtë dorëheqje, ngaqë aksionerët janë që të gjithë të kënaqur nga fitimet e kompanisë.

    Përsëris, nuk është se largimi ka lidhje domosdoshmërisht me moshën, apo me një moment të mirë të karrierës. Largimi ka lidhje më së pari me përmbushjen e një qëllimi, a të disa objektivave. Por puna është së pari se jetëgjatësia në pushtet rëndom nuk i sjell të mira as politikanit, as partisë së tij, as vendit, dhe së dyti këta tanët kanë treguar deri më sot se të vetmin qëllim kanë pasur të rrinë deri në vdekje në pushtet a në politikë.

    Shqip

  • Sapo mbarova së lexuari një libër të një mikut tim, italian. Quhet Darwin Pastorin, dhe është gazetar sportiv. Titulli i librit është ‘Adesso, abbracciami Brazile!’. Ngjarjet në të, afërmendsh, nuk kanë të bëjnë me Brazilin e këtyre ditëve. Po, kanë të bëjnë me Brazilin, dhe me futbollin, por jo me spektaklin e Botërorit, sipari i të cilit ulet sonte në mbrëmje vonë, në skenën e Maracana-së.

    Në këtë libër me nota autobiografike, Pastorin rrëfen mbi një udhëtim që ka bërë në Brazil, në Rio de Janeiro, në vitet 1980, me synimin për t’i marrë një intervistë Zikos, futbollistit të famshëm të Flamengos që atëmot ishte blerë nga Udinese. Ishte një transferim që përbënte lajmin kryesor në Brazil ato kohë. Të gjithë flisnin veç për këtë ngjarje. Faqet e para të gazetave dhe edicionet e lajmeve në TV hapeshin e mbylleshin me Zikon. Tifozët e Flamengos ishin si të shastisur, e gati nuk arrinin ta besonin se “Peleja i bardhë” po u ikte.

    Pastorin mbërriti në Rio, por të nesërmen, aty ia fillon një shi me gjyma e një stuhi që provokon dëme e përmbytje të mëdha në qytet, sidomos në favela-t. Gazetari italian ish duke ndjekur live televizionin RedeGlobo; ishin lajmet dhe ata po flisnin për herë të n-të lidhur me largimin e yllit carioca. Por papritur, në ekran u shfaqën pamje tronditëse. Telekamera kish kapur një favela të zhytur në baltë e në ujë. Një reporter vinte vërdallë mbi një varkë të vogël, nga ato që përdoren edhe nga shkodranët në rrethana të ngjashme. Ai kish hedhur një mushama krahëve, e sikur të mos ish mjaft ky fakt, mbante dhe një çadër të madhe për t’u mbrojtur. Ndalon pranë një pesëdhjetëvjeçari, që ish i zhytur në ujë deri në mes, e po bënte të ikte diku, ndoshta në shtëpi, ndoshta në punë. Pastorin ish i sigurt se telekronikani do t’i jepte një dorë, ta ndihmonte, t’i thosh se nuk mund të rrinte në ujë gjatë, pasi mund të merrte ndonjë plevit, por gati nuk po u besonte as syve, as veshëve, teksa po ndiqte raportimin. Telekronisti i vuri mikrofonin përpara hundës, dhe e pyeti: Zotëri, ç’mendim keni lidhur me largimin e Zikos?

    Tronditja e gazetarit nga Torino nuk mbaron këtu. Ai priste që banori i Rios t’ia merrte mikrofonin, t’ia hidhte fytyrës, t’i thosh se duhet t’i vinte turp për këtë pyetje idiote, në një kohë që ai, tok me mijëra të tjerë, ishin në hall, por ndodhi bash e kundërta. Zotëria që po intervistohej, pas një psherëtime, gati me lot në sy, ia bëri: “Nuk arrij ta besoj këtë që po ndodh. Jam shumë i pikëlluar. Nuk kam lënë ndeshje të Zikos pa ndjekur. Por unë shpresoj që ai të kthehet shpejt”. Dhe pas kësaj, kamera kapi telekronikanin, që u mjaftua t’i thosh: “Faleminderit zotëri, ishit shumë i sjellshëm. Mirupafshim e paç fat!” Dhe e la aty, të zhytur në ujin në ngjyrë të baltës.

    E gjitha kjo ngjarje ju duket e pabesueshme, surreale? Ata që nuk e ndjekin futbollin, ata që nuk e njohin, ata që nuk kanë ndjekur asnjë ndeshje të Botërorit 2014, e sidomos ata që, në emër e në respekt të shijeve të tyre “më buzëholla”, e përbuzin këtë pasion banal (më zunë sytë që dikush kish sjellë këto ditë edhe një konsideratë të Jorge Luis Borgesit: futbolli është popullor ngaqë idiotësia humane është popullore), me siguri do të skandalizoheshin nga kjo që rrëfen Pastorin. Dhe nuk është se ka arsye të skandalizohesh me faktin që ata skandalizohen. Logjika elementare, e thjeshtë, e pastër, e kulluar të thotë se ndërmjet dy kategorive të njerëzve që skandalizohen, të drejtë kanë të parët. Mirëpo, vetvetiu të vjen ta shohësh këtë ngjarje edhe nga ana tjetër. Dhe ta lidhësh me Botërorin që ndoqëm për më shumë se një muaj. Ndoshta as me këtë lidhje nuk mund t’i vihet një emër sjelljes së pacipë të gazetarit dhe përhumbjes fatale të atij banorit të Rios, por mund të ndodhë që Botërori të të ndihmojë për ta kuptuar sadopak gjithë këtë situatë, edhe pse efekti i shock-ut mbetet.

    Botërori, sidomos ky Botëror, ishte një spektakël i hareshëm, që e mbajti një copë herë të shtendosur e të relaksuar këtë botë nevrotike, në të cilën ne jetojmë. Afërmendsh, nuk i zgjidhi problemet e botës, as problemet tona (sikur të zgjidheshin me spektakle këto probleme!), por na tërhoqi të gjithëve me magjinë e vet, ndoshta me budallallëkun e kotësinë e vet, me brohorimat, me zellin patriotik që demonstrohej gjatë ekzekutimit të himneve kombëtare, me lojtarët që qanin si fëmijë teksa këndonin himnin e tyre, me reagimet e tifozëve në shkallët e stadiumeve, me paqen nëpër ato shkallë, me lotët e brazilianëve pas humbjes me Gjermaninë, me lotët e fëmijës së Roben-it pas ndeshjes Holandë-Argjentinë, me bisedën që Presidenti amerikan zhvilloi në telefon me portierin e kombëtares së SHBA-vsëe, Tim Howard, me shtetarët që gjenin kohë për të shkuar në stadium ditën që do të luante skuadra e vendit të tyre etj., etj.

    Gjatë këtij muaji edhe mass-media u bë më e lehtë, madje – për fat – edhe më mendjelehtë. Lajmet e dhembshme e të frikshme i zhvendosën në plan të dytë. Fokusin e vunë në Brazil. Dhe aty bënin të gjitha zhbirilimet e gjetjet e mundshme. Fjala vjen, me t’u marrë vesh se në finale do të ndesheshin Gjermania me Brazilin, gazetat zunë të kërkonin një përthyerje jo sportive të kësaj finaleje. Dhe e gjetën. Zunë ta shohin kotmëkot, por në mënyrë gazmore ama, edhe si një ndeshje mes dy Papëve, atij emeritus e atij që është në detyrë. I pari është gjerman, e as që ka dhënë shenja se e vë ujin në zjarr për futbollin. Madje, duket se është “tepër akademik” për t’i kushtuar vëmendje një argëtimi dosido. Ndërsa i dyti është, kështu duket, një njeri që di ta ndjekë njeriun deri edhe në pasionet e veta banale, madje duke i bërë edhe të vetat këto pasione.

    E meqë jemi te Papa i Romës, ishte e lezetshme ajo që tregonin gazetat para ndeshjes Argjentinë-Zvicër. Papa Françesku, para se të hynte në Vatikan, ndali çapat para një roje, i cili, si të gjithë rojat e Vatikanit, është zviceran. E pa në sy, dhe i tha: Sonte do të jetë një luftë për jetë a vdekje. Dhe me këtë frazë, sado butaforike që të ngjajë, Papa i Romës nxjerr në evidencë frymën e frymëzimin e një show sportiv, siç është ky i Botërorit të futbollit. Është një show i tillë që, kështu si bën Papën “të harrojë” se funksioni i tij është transnational, bën që edhe njerëzit e zakonshëm “të harrojnë” se kanë halle shumë të mëdha. Por është thjesht një copë herë që ndodh kështu. E ç’të keqe ka në këtë mes?

    Shqip

  • Për burrneshat tona ka kohë që shkruhet. E prapëseprapë, ato përbëjnë një dukuri që ndjell interes e vëmendje. Të huajt që vijnë për të vizituar Shqipërinë, sidomos ata që vijnë për herë të parë, kanë në mendje qysh pa u nisur planin, apo mundësinë, për të zhbiriluar në botën tepër ekzotike të burrneshave. Dukuri tjetër ekzotike, ose thënë ndryshe dukuri e qëmotshme që i ka mbijetuar modernitetit, apo që e sfidon këtë të fundit, është Kanuni. Dhe brenda Kanunit është zakoni i gjakmarrjes.

    Ka shumë të huaj që e lënë veten të tërhiqen prej idesë së scoop-it, e për këtë arsye në vëzhgimet e tyre gjenden nënvizime të përcipta. E kur duan që të thellohen bien në një grackë tjetër: i interpretojnë këto dukuri të qëmotshme me ndihmën e një aparati konceptual modern. Fjala vjen, thërresin në ndihmë Sigmund Freud-in për të shpjeguar gjakmarrjen, apo – këtu kemi të bëjmë me një diskutim të ditës, tek i cili do ndalem – kërkojnë motivime homofilike në zgjedhjen e disa grave të Veriut tonë për të bërë një jetë burrneshe.

    Shtypi i djeshëm raportonte, madje gjerësisht, mbi publikimin e librit të antropologes angleze, Antonia Young, në të cilin ish rimarrë tema e burrneshave. Meqë ra fjala, po dje përurohej edhe një libër i politologut bullgar të njohur në të gjithë Europën, Ivan Crastev-it. Nuk pashë asnjë gazetë që të fliste për këtë ngjarje (atje ish edhe Kryeministri Rama, por do ish më mirë të mos ish, ngaqë gjithë kohën, nën vëzhgimin e kamerave televizive e të syve të të pranishmëve, edhe të syve të autorit që ish duke folur, merrte e niste sms nga celulari i vet; duhet të jetë Kryeministri i vetëm në botë që merret vazhdimisht me celularin, teksa është thirrur, e ka pranuar, të jetë në një veprimtari publike).

    E përmenda ngjarjen e librit të Crastev-it për të shprehur habinë që askush nuk u mor me të, e jo për të zhvleftësuar librin e autores angleze mbi një argument të njohur e të stërnjohur. Unë nuk bëj pjesë tek ata njerëz që mendojnë se një teme të rrahur nuk ke se ç’t’i rrahësh më. Përkundrazi, mendoj se mbi një argument, a dukuri, edhe pse mund të jenë shumë të rrahur, madje pikërisht ngaqë mund të jenë të tillë, mund të shkruhet në mënyrë po aq interesante sa edhe për një argument, mbi të cilin nuk është folur kurrë. Një autor i mirë, nëse ka pasionin, ngacmimin e motivimin e duhur, mund të gjejë mënyrën për ta parë çështjen e shumëdiskutuar nga një kënd i ri.

    Nuk e përjashtoj (s’kam se si) që libri ‘Gratë që u bënë burra’ të përbëjë një mënyrë të re shikimi të dukurisë së burrneshave, por ndonjë gazetë e djeshme e kërkonte me pahir këtë optikë të re te një motivim prej lesbikeje i këtyre grave që zgjedhin “të bëhen” burra. Dhe linte të kuptohej se kjo gjë ish një nga mesazhet e librit. Sikur të ish kështu, nuk do të kishim të bënim me ndonjë risi. Kjo lidhje është bërë më shumë se nga një autor në të shkuarën. Mirëpo, kjo gjë s’është hiç e vërtetë. Në libër, siç dukej nga pjesa që kish publikuar ‘Panorama’, flitej për lidhjen burrneshë-lesbike jo për të mbrojtur tezën se burrneshat në thelb kanë qenë e janë lesbike, por për ta përgënjeshtruar e për ta parë si një sendërgji e aq këtë tezë.

    Do doja të ndalesha pak në këtë pikë. Nuk ka pse të përjashtohet apriori që ndonjëra prej burrneshave të ketë pasur motivime të tilla, me fjalë të tjera nuk ka pse të përjashtohet që ndonjëra syresh të ketë provuar qysh herët një tërheqje nga seksi femër, dhe e ka parë transformimin në burrneshë si një mënyrë për t’i hapur rrugë sadopak kësaj prirjeje të saj kongjenitale (ndonëse, pikërisht për shkak të kësaj zgjedhjeje, kjo rrugë edhe mund t’u mbyllej) në një mjedis ku lesbizmi hynte ndër gjërat e mynxyrshme. Dhe kjo ndodhte në një kohë kur tërheqja e burrave prej burrave shihej si një gjë normale; të paktën kështu ka qenë deri në fund të shekullit XIX; Johann Georg von Hahn, e shumë përpara tij Evlyia Çelebiu, dëshmojnë se homoseksualiteti ka qenë një praktikë banale mes shqiptarëve; Hahn-i e mbështet këtë pretendim edhe mbi një folklor me motive të shumta homofilike që ka ekzistuar këtyre anëve. Dhe folklori është një nga pak gjërat e kësaj bote që nuk lind në havá.

    Por edhe sikur të ketë pasur raste të tilla të burrneshave-lesbike, ato së pari është e sigurt se kanë qenë të rralla, dhe së dyti është po kaq e sigurt se nuk janë të provuara. Nuk ekziston asnjë dëshmi që ta pohojë këtë gjë. E prandaj është e kotë që të ecësh kësaj ane. Shpjegimi i dukurisë së burrneshave është shumë i thjeshtë, dhe është një shpjegim që është bërë nga shumë vetë, mes të cilëve edhe shumë shqiptarë. Madje, duhet thënë se gjërat më të mençura lidhur me këtë temë janë shkruar nga shqiptarët. Fjala vjen, libri fiction me titull ‘Sworn Virgins’ (Burrneshat) i Elvira Dones-it thotë shumë më tepër sesa shumë libra të huaj; dhe i bën dukurisë një trajtim shumë më delikat.

    Sa për mua, unë personalisht nuk besoj se ka qoftë dhe ndonjë përjashtim që përforcon rregullin në këtë diskutim. E kam të vështirë të përfytyroj që një femër në një botë të izoluar patriarkale, thellësisht patriarkale, absolutisht patriarkale, siç ka qenë ajo e Shqipërisë së Veriut, të ftillohej e të fitonte vetëdijën e tërheqjes seksuale prej gjinisë së vet. Në rrethana të tilla, lesbiket “nuk e marrin vesh kurrë” që janë lesbike. Është një dispozicion i tyre që, për shkak të trysnisë që ekziston prej kodeve morale “publike” (dhe në shoqëri të mbyllura morali individual puqet me hir, me pahir i tëri me moralin publik), ato e shtypin aq shumë brenda vetes, sa nuk u shkon në mendje që e kanë, a e bartin.

    Kjo ndodh edhe me burrat homoseksualë, të cilët, për shkak të faktit që lindin e jetojnë në një shoqëri homofobike e ushqehen gjithë kohën me një kulturë po homofobike, vdesin pa e ditur se janë homoseksualë. E nëse arrijnë ta identifikojnë këtë orientim seksual brenda vetes, pësojnë një tronditje, një krizë, përpiqen të mos e lënë të zhvillohet, më së pari duke mos ia pranuar vetes, e një nga mënyrat për ta bërë këtë është të lëshosh klithma kundër homoseksualëve. Me këtë duhet të ketë lidhje edhe një harbim e histeri në botën online kundër gay-ve. Është një tentativë çyshtjeje, është një përpjekje për t’mos ia njohur vetes një atribut personal që shoqëria e refuzon, a e nëm. Dhe kjo gjë ndodh sot, kur gay-të kanë hapësira për të mbrojtur të drejtën e tyre për të qenë të barabartë me të tjerët, ndërsa në malësitë e Veriut të Shqipërisë as që mund të përfytyrohej që një femër të ftillohej se ish lesbike, t’ia pranonte vetes, e pas kësaj të kërkonte rrugë të shprehjes së këtij tipari “allasoj”. Dhe një nga rrugët na paskësh qenë të bëhej burrneshë. Kjo është një mufkë. Jo më kot, një nga burrneshat, teksa pyetet si me lezet nëse i mungon marrëdhënia seksuale në zgjedhjen që ka bërë, përgjigjet në mënyrë kuptimplote po me një pyetje (këtë e dëshmon gazetari Tom Parfitt, i cituar nga Antonia Young): “E për çka duhet me m’mungue marrëdhënia seksuale, kur unë tash e kam familjen kaq të madhe?” Nuk mund të duash një gjë, të cilën ose s’e ke pasur kurrë në mendje, ose e ke hequr për fare nga mendja.

    Thashë pak më sipër që shpjegimi i dukurisë së burrneshave është shumë i thjeshtë. Dhe në një farë mënyre e lashë të kuptohet këtë shpjegim. Në themel të kësaj dukurie fillimisht mund të ketë qenë edhe një llogari, a interes, i natyrës materiale. Ka pasur rrethana ku vetëm duke u bërë burrneshë, është bërë e mundur të mbahet në trashëgim prona e pasuria e prindërve. Por më pas, dukuria në fjalë ka lidhje mbi të gjitha me kulturën, me zakonet, me moralin, me ethosin, e me ambientin, ku vajzat-burrnesha janë rritur. Në një botë ku ishte si një mallkim të ishe femër, ku femra veç mundime kish nga lindja deri në vdekje, ku në një libër me emrin Kanun, që për malësorët ish më i shenjtë se librat e shenjtë (është goditës fakti që të gjithë librat e shenjtë, apo gjoja të shenjtë, me gruan e kanë pasur “inatin”), bëheshin pohime të tilla, si “gruaja a’në detyrë me i ndjejë nën sundim burrit”, ose “grueja shqiptare farë trashëgimit s’ka tek prindja; kanuja e xen gruen si një tepricë në shtëpi”, ose “me rrah burri gruen, nuk bie në faj kah kanuja, e as prindja s’mund ta kërkojnë të rrahmen”, ose “grueja asht shakull për me mbajt”, etj, etj, në një botë të tillë pra dëshira për të qenë burrë ka ekzistuar në rropullitë e çdo gruaje. E çudi nuk është që ka pasur burrnesha. Çudi është që nuk ka pasur shumë më tepër.

    Shqip