La torta dolce, 28 Nëntor 2012

Mbresëlënëse ishte pamja e një gruaje që me një dorë kish mbuluar fytyrën dhe me dorën tjetër mbushte gojën me tortë. Goja është organi nga ku trupi mbushet me ushqim, fytyra është pjesa e trupit që përfaqëson personalitetin dhe dinjitetin e njeriut:  në këtë 100 vjetor, një gojë e shqyer dhe një fytyrë e mbuluar nga turpi është imazhi më goditës i Shqipërisë. 

La nave dolce, 8 Gusht 1991

Para disa ditësh u shfaq në Festivalin Ndërkombëtar të Filmit të Tiranës filmi “La nave dolce” i Daniele Vicari-t dhe Ilir Butkës. Në të tregohej eksodi i 20,000 shqiptarëve drejt brigjeve të Barit me anijen Vlora, e cila transportonte sheqer. Pamjet e asaj anije, shprehjet e njerëzve në fytyrë dhe në sjellje tregojnë vërtet Shqipërinë e atij momenti historik në rrugëtimin e saj: shpresë e pastër, naivitet, dëshirë për liri, kokëkrisje, padije, kuriozitet, uri për të renë, dhe sigurisht uri për bukë.

Kur kamera xhironte turmën e uritur, askush nuk fshihte fytyrën, të gjithë e manifestonin hapur urinë për bukë dhe gjendjen e varfër, në të cilën ndodheshin. Varfëri, por dinjitoze. Kjo ishte “La nave dolce” e 1991-it.

28 Nentor 2012       

‘La nave dolce’ kësaj radhe është ‘La torta dolce’. Mendoj se as skenaristi më gjenial nuk do kishte pasur aq fantazi sa pati fati me ironinë e tij.

Anija dolce ishte mjeti me të cilin shqiptarët po largoheshin nga diktatura e po dergjeshin drejt lirisë,  drejt një bote më të mirë, drejt mirëqënies. Torta dolce është - ajo vetë – mirëqenia, jo më jashtë, po brenda territorit tonë, mu në mes të sheshit qëndror, që manifestohet e madhërishme përpara syve tanë. Aq e madhërishme, sa duket jashtë orbite për një Shqipëri me njerëz të pamësuar me mirëqenien. Dhe ja çfarë ndodhi, në fakt! Molla e ndaluar u bë e aksesueshme nga të gjithë për një moment - shprehja më e lartë e arrogancës ndaj atyre që mezi arrijnë të mbijetojnë çdo ditë të vitit, e që për festën e pavarësisë aq u bën.  

Do kishte qënë më e sinqertë dhe e pastër nga ana e politikanëve që të bënin një tortë të vogël e ta ndanin simbolikisht midis tyre, ashtu siҫ po ndodh realisht me pasuritë e Shqipërisë të përqëndruara në pak duar. Përveçse do kishte qënë më e ndershme, do kishte kursyer edhe poshtërimin e popullit shqiptar përpara gjithë botës. Është e vërtetë që kjo pjesë nuk përfaqëson gjithë popullin shqiptar, po shkoni e tregojuani këtë botës anembanë që pa videot që përfunduan deri në BBC. Se imazhit që ka krijuar Shqiperia këto vite lart e poshtë, i mungonte vetëm kjo qershia mbi tortë (torta me shegë domethënë).

E hëngrëm turpin me bukë        

Gjesti i fshehjes së fytyrës gjatë ngrënies së tortës, shpreh një pjesë të rrugëtimit të Shqipërisë në këto vite. Ky gjest nuk është i rastësishëm, është produkt pothuajse matematikor i asaj që kemi ndërtuar në këto vite (e që u prezantua simbolikisht ditën e 28-ës).

E filloj me pompozitetin e këtyre festimeve: u ҫanë e u ndanë duke mbuluar me shirita e ҫarҫafë kuq e zi ҫdo cep të Shqipërisë, e kthyen vendin në një karnavale, a thua se patriotizmi shprehet kështu. U fut aq në të pandërgjegjshme kjo lidhja e kuq e ziut sa dhe grave në dollapin e rrobave u shkonte dora padashje vetëm te e kuqja dhe e zeza (perfshirë dhe veten).  Marketingu “patriotik” e bëri punen e tij. Si përfundim, mesazhi pamor i këtyre ditëve anonte më shumë nga agresivja se sa nga paqësorja e festivja.

Le të shohim mesazhet verbale që u lëshuan në këtë 100 vjetor. Përsëri, ato karakterizohen nga një regjistër ashpërsie, i mbushur me lavde, hymne e piedestale, komplet boshe e patetike deri sa njerëzit u lodhën e u ngatërruan më keq mbi ëfarë përfaqëson konkretisht për secilin nga ne të qenit atdhetar (po nuk po i futem ketij diskutimi se është një tjetër temë e gjatë).

Sigurisht, në këtë atmosferë ceremoniale, pompoze, krenare, e të lavdishme, të jesh i varfër është turp, është shenjë dobësie. Të jesh i pangrënë është turp. Natyrisht, që fytyrën do ta fshehësh para kamerave sikur po bën ndonjë krim. Pra, përpara tundimit të tortës, jam gati të mbuloj dhe fytyrën. E kuptoni se ku kemi arritur? E kuptoni ҫ’do të thotë mos kesh më fytyrë, por vetëm një gojë që ha?

Ndjej shumë trishtim ndërsa shkruaj këto fjalë.

E pra Shqipëria nuk ka fluturuar si Feniks mbi mjerimin, ajo është e zhytur në mjerim. Po cili është ndryshimi i mjerimit të 1991 dhe mjerimit të sotëm? Atëherë njerëzit nuk e fshihnin fytyrën kur kishin uri sepse arroganca e politikanëve dhe e të pasuruarve shpejt akoma nuk i derdhej në fytyrë me anë të pompozitetit e lavdisë boshe. Në 1991-shin, shqiptarët sapo e kishin rrëzuar pikërisht atë falsitet të regjimit në pushtet dhe i dolën botës hapur - të zhveshur, të varfër e të uritur ashtu siҫ ishin në të vërtetë. 

Shqiptari i sotëm nuk mund ta shprehi varfërinë e vet pa e mbuluar fytyrën  – të jesh i varfër është turp dyfish.

Panem et circenses

Politikanët e dinë shumë mirë si mbahet i mikluar një popull: bukë e cirk, si në kohët e antikitetit në fund të fundit, si në vende të tjera perëndimore e të botës, gjithashtu. Cirkun e krijuan në mënyrë të përsosur. S’kam ë’të them. Edhe panem u përpoqën si mundën ta krijonin në mënyrë të përsosur, 1000 qingja të therrur e torta gjigande 5,5 tonëshe. Perfekte edhe kjo, përveҫ një detaji: babëzia e të varfërve u doli jashtë kontrolli. Si duket, panem duhet dhënë në mënyrë më konstante që ato barqet e thara të ngopen avash avash e mos të degjenerojnë  në skena me legena, shqyerje, përlyerje, qese e dërrasa që bënë xhiron e botës.

Ah mor mjerim, edhe tallja të mungonte!

Cirku i madh e tradhëtoi veten, sepse polli një cirk të vogël që ia nxorri bojën.